सशस्त्र दलांची हेलिकॉप्टर गरज पूर्ण करण्यासाठी अदानी-लिओनार्डो भागीदारी

पुढील दशकभरात भारतीय सशस्त्र दलांना एक हजारांहून अधिक हेलिकॉप्टरची आवश्यकता भासणार असल्याची अपेक्षा आहे, ज्यामुळे जगातील सर्वात मोठ्या आगामी लष्करी रोटरक्राफ्ट बाजारपेठांपैकी एक बाजारपेठ भारतात निर्माण होईल आणि देशांतर्गत उत्पादन क्षमता निर्माण करण्याच्या प्रयत्नांना गती मिळेल.

या पार्श्वभूमीवर, अदानी डिफेन्स अँड एरोस्पेस आणि इटालियन एरोस्पेस क्षेत्रातील प्रमुख कंपनी लिओनार्डो यांनी मंगळवारी भारतात एकात्मिक हेलिकॉप्टर उत्पादन परिसंस्था स्थापन करण्यासाठी धोरणात्मक भागीदारीची घोषणा केली. दोन्ही कंपन्यांनी राष्ट्रीय राजधानीत आयोजित एका कार्यक्रमात सामंजस्य करारावर (एमओयू) स्वाक्षरी केली.

ही भागीदारी भारतीय सशस्त्र दलांच्या कार्यात्मक गरजा पूर्ण करण्यावर लक्ष केंद्रित करेल, कंपनीने जारी केलेल्या प्रसिद्धीपत्रकानुसार लिओनार्डोच्या AW169M आणि AW109 TrekkerM या हेलिकॉप्टरच्या स्थानिक उत्पादनाद्वारे ही भागीदारी आकारास येईल. या सहकार्यामध्ये टप्प्याटप्प्याने स्वदेशीकरण, देखभाल, दुरुस्ती आणि ओव्हरहॉल (MRO) सुविधांची स्थापना आणि सर्वसमावेशक वैमानिक प्रशिक्षण क्षमतांचा समावेश असेल.

भारतामध्ये सध्या हेलिकॉप्टरची उपलब्धता कमी आहे, लोकसंख्येच्या तुलनेत 250 पेक्षा कमी हेलिकॉप्टर आहेत, आणि पुढील दशकात दरवर्षी सुमारे 100 हेलिकॉप्टरची आवश्यकता भासेल असा अंदाज आहे. या मागणीचा मोठा भाग लष्कर, नौदल आणि हवाई दलातील जुन्या ताफ्यांतील बदलांमुळे आणि वाढत्या कार्यात्मक गरजांमुळे येण्याची शक्यता आहे. अदानी डिफेन्स अँड एरोस्पेसचे संचालक, जीत अदानी म्हणाले की, हा करार देशात दीर्घकालीन विमान वाहतूक परिसंस्था निर्माण करण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल आहे.

“लिओनार्डोसोबतची ही युती भारतातील एका लवचिक, भविष्य-सज्ज हेलिकॉप्टर परिसंस्थेकडे टाकलेले एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. आम्ही एकत्रितपणे भारतीय भूमीवर एक अशी परिसंस्था निर्माण करू, जी उत्पादन, असेंब्ली, प्रशिक्षण आणि जागतिक दर्जाच्या समर्थनाला एका सुसंगत स्वरूपात एकत्र आणेल,” असे ते म्हणाले.

ते पुढे म्हणाले की, ही भागीदारी भारताचा औद्योगिक पाया मजबूत करताना संरक्षण आणि नागरी विमान वाहतूक या दोन्ही गरजा पूर्ण करण्याच्या सामायिक उद्देशावर आधारित आहे.

अदानी डिफेन्स अँड एरोस्पेसचे सीईओ आशीष राजवंशी म्हणाले की, सशस्त्र दलांच्या अंदाजित मागणीच्या व्याप्तीमुळे सार्वभौम उत्पादन क्षमतेची गरज अधोरेखित होते. “भारतीय सशस्त्र दलांनी पुढील दशकात एक हजारांहून अधिक हेलिकॉप्टरची मागणी वर्तवल्यामुळे, ही भागीदारी सार्वभौम उत्पादनासाठीची आमची संकल्पना साकार करते. यामुळे स्वदेशीकरणाला गती मिळेल, पुरवठा साखळी मजबूत होईल आणि भारताची एक जागतिक दर्जाचा उत्पादन तळ म्हणून स्थापना होईल,” असे ते म्हणाले.

लिओनार्डो हेलिकॉप्टर्सचे व्यवस्थापकीय संचालक जियान पिएरो कुटिलो यांनी भारताचे वर्णन एक वाढणारी प्रमुख बाजारपेठ असे केले. “भारताच्या अधिक मजबूत रोटरक्राफ्ट उद्योगाच्या दृष्टिकोनात योगदान देण्यासाठी तसेच आधुनिक तंत्रज्ञान आणि परिचालन क्षमतेची उपलब्धता सुनिश्चित करण्यासाठी अदानीसोबत हातमिळवणी करताना आम्हाला अत्यंत आनंद होत आहे. भारत एक मोठी बाजारपेठ आहे आणि त्याच्या सशस्त्र दलांना हेलिकॉप्टरची वाढती गरज आहे,” असे ते म्हणाले.

संरक्षण क्षेत्रातील उपयोगांव्यतिरिक्त, या उत्पादन प्रणालीचा अर्थव्यवस्थेवर महत्त्वपूर्ण परिणाम अपेक्षित आहे. यामुळे अभियांत्रिकी, उत्पादन, लॉजिस्टिक्स आणि देखभाल सेवा यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये हजारो उच्च-कुशल रोजगारांची निर्मिती होईल, तसेच भारताला हेलिकॉप्टर उत्पादनासाठी एक स्पर्धात्मक जागतिक केंद्र म्हणून स्थापित केले जाईल.

लिओनार्डोसोबतची ही भागीदारी, अदानी डिफेन्स अँड एरोस्पेसने भारतीय हवाई वाहतूक विमान उत्पादन प्रणाली विकसित करण्यासाठी ब्राझिलियन विमान उत्पादक एम्ब्रेअरसोबत धोरणात्मक सहकार्य करार केल्यानंतर अवघ्या एका आठवड्यानंतर झाली आहे. या दोन्ही करारांमुळे फिक्स विंग्ज विमाने आणि रोटरी-विंग प्लॅटफॉर्म या दोन्ही क्षेत्रांचा समावेश असलेला एक सर्वसमावेशक एरोस्पेस आणि संरक्षण उत्पादन तळ उभारण्याच्या अदानी डिफेन्सच्या व्यापक धोरणावर प्रकाश टाकतात.

अदानी-लिओनार्डो अधिकाऱ्यांची मते –

भारताच्या हेलिकॉप्टर बाजारपेठेच्या आकाराबद्दल

माध्यमांच्या प्रश्नांना उत्तर देताना राजवंशी म्हणाले की,
भारताची  हेलिकॉप्टर बाजारपेठ सध्या जागतिक बाजाराच्या 2 टक्क्यांपेक्षा कमी आहे, परंतु लष्करी आणि नागरी क्षेत्रातील वापर वाढल्यामुळे त्यात वेगाने वाढ होण्याची अपेक्षा आहे. त्यांच्या मते, केवळ भारतीय संरक्षण दलांना पुढील 8-10 वर्षांत 1 हजारांहून अधिक हेलिकॉप्टरची आवश्यकता भासेल, म्हणजेच दरवर्षी सुमारे 100 हेलिकॉप्टरची मागणी असेल. ही मागणी प्रामुख्याने जुन्या चीता आणि चेतक ताफ्यांच्या बदलीमुळे आणि लष्कर व नौदलाच्या नवीन कार्यात्मक गरजांमुळे निर्माण होईल.

उत्पादन वेळापत्रक

अदानी म्हणाले की, नियामक आणि अधिग्रहण प्रक्रिया सुरू असतानाच, परिसंस्था उभारण्याचे काम तात्काळ सुरू केले जाईल. निश्चित अंमलबजावणी वेळापत्रकावर अजून काम सुरू असले तरी, त्यांनी संकेत दिले की पहिले हेलिकॉप्टर या दशकाच्या अखेरीस तयार होण्याची अपेक्षा आहे, आणि 2030 पूर्वीच उत्पादन सुरू होईल असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

गुंतवणुकीचा आकार आणि व्यवसाय मॉडेल

अदानी डिफेन्सने सांगितले की, ही भागीदारी एकाच लष्करी ऑर्डरला दिलेला तात्पुरता प्रतिसाद नसून, एक दीर्घकालीन औद्योगिक कार्यक्रम म्हणून तयार केली जात आहे. व्यवसाय योजना, स्थान, उत्पादनाची व्याप्ती आणि तंत्रज्ञान हस्तांतरणाची मर्यादा निश्चित झाल्यावर गुंतवणुकीची पातळी अंतिम केली जाईल. हा कार्यक्रम 10-15 वर्षे चालेल अशी अपेक्षा आहे, जे भारतात प्रथमच हेलिकॉप्टर उत्पादन परिसंस्था उभारण्याच्या व्याप्ती आणि गुंतागुंतीचे प्रतिबिंब आहे.

स्वदेशीकरण आणि तंत्रज्ञान हस्तांतरण

हे सहकार्य भारताच्या संरक्षण खरेदी धोरणांशी सुसंगत, टप्प्याटप्प्याने होणाऱ्या स्वदेशीकरणाच्या दृष्टिकोनाचे अनुसरण करेल. दोन्ही भागीदारांनी सांगितले की, स्वदेशीकरण आणि तंत्रज्ञान हस्तांतरणाची व्याप्ती सशस्त्र दलांच्या कार्यात्मक गरजा आणि विकसित होत असलेल्या धोरणात्मक नियमांनुसार निश्चित केली जाईल, तसेच ‘बाय (इंडियन)’ आणि ‘बाय अँड मेक’ श्रेणींचे पालन करण्याची स्पष्ट वचनबद्धता असेल.

प्लॅटफॉर्म निवड

लिओनार्डोच्या अधिकाऱ्यांच्या मते, सुरुवातीला ही परिसंस्था AW169M (भारतीय नौदलासाठी एक प्रमुख आवश्यकता) आणि AW109 ट्रेकरएम यांवर लक्ष केंद्रित करेल, जो जगभरात लिओनार्डोच्या सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या हलक्या दुहेरी-इंजिन हेलिकॉप्टरपैकी एक आहे. बाजारातील मागणीनुसार, संभाव्य नागरी उपयोगांसह, हा पोर्टफोलिओ कालांतराने विस्तारू शकतो.

एमआरओ आणि देखभाल

जीत अदानी म्हणाले की, एमआरओ (देखभाल, दुरुस्ती आणि ओव्हरहॉल), सर्व्हिसिंग आणि जीवनचक्र समर्थन हा या परिसंस्थेचा मुख्य आधारस्तंभ असेल, ज्यामध्ये लष्करी आणि नागरी दोन्ही प्रकारच्या रोटरी-विंग प्लॅटफॉर्मचा समावेश असेल. कंपनी हेलिकॉप्टरच्या संपूर्ण परिचालन आयुष्यात त्यांना आधार देण्यासाठी देशांतर्गत क्षमता निर्माण करण्याची योजना आखत आहे, ज्यामुळे परदेशातील सर्व्हिसिंगवरील अवलंबित्व कमी होईल.

नागरी हेलिकॉप्टर बाजारपेठ

संरक्षणाच्या गरजा सुरुवातीच्या टप्प्याला आधार देतील, हे दोन्ही कंपन्यांनी मान्य केले असले तरी, वाढता नागरी हेलिकॉप्टरचा वापर, आपत्कालीन वैद्यकीय सेवा, सागरी किनाराजवळील कार्ये आणि प्रादेशिक कनेक्टिव्हिटी यामुळे भविष्यात एकूण मागणी आणि उत्पादन प्रमाणात लक्षणीय वाढ होऊ शकते, असेही त्यांनी नमूद केले.

जागतिक पुरवठा साखळी एकात्मता

लिओनार्डोच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, भारताकडे एक वेगळी बाजारपेठ म्हणून पाहिले जाणार नाही, आणि क्षमता विकास व खर्च स्पर्धात्मकतेवर अवलंबून, भारतीय परिसंस्थेमध्ये कालांतराने जागतिक पुरवठा साखळ्यांना आधार देण्याची क्षमता आहे.

हुमा सिद्दीकी