रशियाकडून कच्च्या तेलाची खरेदी वाढवण्यासाठी मोदी मॉस्कोला भेट देणार

“भारताचे पंतप्रधान मोदी 2026 मध्ये रशियाला भेट देतील अशी आम्हाला अपेक्षा आहे,” असे रशियाचे परराष्ट्र मंत्री सर्गेई लावरोव्ह यांनी “India and Russia: Towards a New Bilateral Agenda” या परिषदेत सांगितले.

पश्चिम आशियातील सुरू असलेल्या युद्धामुळे पुरवठ्यात व्यत्यय आल्यानंतर भारताने रशियन तेलाची खरेदी वाढवून मार्चमध्ये सुमारे 30 दशलक्ष बॅरल आयात केली आहे. या घटनेच्या पार्श्वभूमीवर ते व्हर्च्युअली संवाद साधत होते.

पूर्वीच्या निर्बंधांनंतरही, अमेरिकेने दिलेल्या 30 दिवसांच्या तात्पुरत्या सवलतीमुळे भारताला रशियन कच्चे तेल खरेदी करणे सुरू ठेवता आले आहे, जे आता भारताच्या एकूण आयातीच्या सुमारे 20 टक्के आहे.

रशिया पुन्हा एकदा भारताला तेल पुरवणाऱ्यांमध्ये अव्वल स्थानी पोहोचला आहे. तेलाचा पुरवठा दररोज सुमारे 1.8 दशलक्ष बॅरल (BPD) पर्यंत वाढला आहे आणि मार्चमध्ये तो 2 ते 2.2 दशलक्ष BPD पर्यंत पोहोचेल अशी अपेक्षा आहे. इराणच्या युद्धामुळे आखाती देशांमधून, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमार्गे होणारा पुरवठा विस्कळीत झाला आहे, ज्यामुळे तेल शुद्धीकरण कंपन्यांना पर्यायी स्रोत शोधावे लागत आहेत, अशा वेळी हा बदल घडला आहे.

ऊर्जा व्यापारातील ही वाढ नवी दिल्ली आणि मॉस्को यांच्यातील नव्याने सुरू झालेल्या राजनैतिक संवादाच्या पार्श्वभूमीवर होत आहे. सोमवारी, परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी परिषदेत दिलेल्या आपल्या आभासी (व्हर्च्युअल) संबोधनात, द्विपक्षीय संबंधांच्या मजबुतीवर विशेष भर दिला.

“भारत आणि रशिया यांच्यात ‘विशेष आणि विशेषाधिकार प्राप्त धोरणात्मक भागीदारी’ (Special and Privileged Strategic Partnership) आहे, जिचा पाया परस्पर विश्वास आणि आदरावर रचलेला आहे,” असे ते म्हणाले. “गेल्या अनेक दशकांपासून, आमच्या परस्पर फायदेशीर सहकार्यामुळे प्रादेशिक आणि जागतिक शांतता, स्थिरता व प्रगती साधली गेली आहे.”

“आजच्या बदलत्या भू-राजकीय परिस्थितीत, उच्च-स्तरीय भेटीगाठींच्या सातत्यामुळे आमचा परस्पर संवाद आणि सहकार्य अधिकाधिक दृढ होत आहे,” असे त्यांनी नमूद केले. यावेळी त्यांनी डिसेंबर 2025 मध्ये राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी भारताला दिलेल्या भेटीचा संदर्भ दिला; या भेटीमुळे कुशल व्यावसायिकांची गतिशीलता, सागरी सहकार्य, खते आणि शैक्षणिक देवाणघेवाण यांसारख्या “विविध आणि नावीन्यपूर्ण क्षेत्रांमध्ये प्रगतीचे नवे टप्पे गाठले गेले.”

आर्थिक प्राधान्यांवर प्रकाश टाकताना जयशंकर म्हणाले, “दोन्ही बाजू सध्याचा वार्षिक व्यापार 68.7 अब्ज डॉलर्सवरून 2030 पर्यंत 100 अब्ज डॉलर्सपर्यंत, तोही संतुलित आणि शाश्वत पद्धतीने वाढवण्यासाठी कटिबद्ध आहेत.” त्यांनी भारत-EAEU (युरेशियन इकॉनॉमिक युनियन) मुक्त व्यापार करार पूर्ण करण्याची, व्यापारातील ‘अ-शुल्कीय अडथळे’ (non-tariff barriers) आणि नियामक अडचणी दूर करण्याची, तसेच भारताच्या कुशल मनुष्यबळाचा पुरेपूर वापर करण्याची आवश्यकता अधोरेखित केली.

ऊर्जा सहकार्यावर बोलताना ते पुढे म्हणाले, “नागरी अणुऊर्जेच्या क्षेत्रात रशिया आमचा प्रमुख भागीदार आहे आणि कुडनकुलम अणुप्रकल्प हे त्याचे एक उत्तम उदाहरण आहे.” भारत आपली अणुक्षमता वाढवत असताना रशिया एक “विश्वासार्ह आणि भरवशाचा भागीदार” राहील, असा विश्वासही त्यांनी व्यक्त केला.

जयशंकर यांनी जागतिक मंचांवरील वाढत्या सहकार्याकडेही लक्ष वेधले आणि सांगितले की, “विकसित होत असलेल्या बहुध्रुवीय व्यवस्थेसाठी BRICS, SCO, G-20 आणि संयुक्त राष्ट्रांसारख्या संघटनांच्या माध्यमातून अधिक सहकार्याची आवश्यकता आहे.” तसेच, समान आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी भारत रशियासोबत मिळून काम करण्यास उत्सुक असल्याचेही त्यांनी सांगितले.

हुमा सिद्दीकी