दारूगोळ्याचे 90 टक्क्यांहून अधिक प्रकार आता स्वदेशी

आता 90 टक्क्यांहून अधिक दारुगोळा आणि अचूक मारा करणाऱ्या दारुगोळ्याचे प्रकार देशांतर्गत पातळीवरच तयार केले जात असल्याने दारुगोळ्याच्या बाबतीत आपण पूर्णपणे आत्मनिर्भरता मिळवण्याच्या जवळ आहोत असे भारतीय लष्कराने म्हटले आहे. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या निर्णयामुळे पारंपरिक आयातीवरील अवलंबित्व कमी झाले असून दीर्घकाळ चालणाऱ्या संघर्षाच्या परिस्थितीत टिकून राहण्यासाठी हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

सध्या लष्कर आपल्या विविध प्रणालींमध्ये जवळपास 200 प्रकारच्या दारुगोळ्याचा वापर करते.

अधिकाऱ्यांच्या मते, गेल्या चार ते पाच वर्षांतील पद्धतशीर सुधारणा आणि संरक्षण उद्योगासोबतच्या सातत्यपूर्ण संवादामुळे यापैकी बहुतेक श्रेणींचे वेगाने स्वदेशीकरण करणे शक्य झाले आहे.

“उर्वरित दारुगोळ्याच्या प्रकारांचा विकास संशोधन संस्था, सरकारी उत्पादक आणि खाजगी उद्योगांच्या संयुक्त प्रयत्नांतून सक्रियपणे केला जात आहे,” असे लष्कराच्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले.

या प्रयत्नांचा एक भाग म्हणून, स्पर्धा वाढवण्यासाठी आणि पुरवठ्याच्या स्रोतांमध्ये वैविध्यपूर्णता  आणण्यासाठी खरेदी प्रक्रियेची पुनर्रचना करण्यात आली आहे. गेल्या तीन वर्षांत जवळपास 26 हजार कोटी रुपयांच्या स्वदेशी उत्पादनांच्या ऑर्डर देण्यात आल्या आहेत, तर सरकारच्या ‘मेक इन इंडिया’ धोरणांतर्गत सुमारे 16 हजार कोटी रुपयांची एक स्वतंत्र ऑर्डर बास्केट बाजूला ठेवण्यात आली आहे. अनेक दारुगोळा श्रेणींचा पुरवठा आता विविध देशांतर्गत विक्रेत्यांकडून केला जात आहे, ज्यामुळे लवचिकता सुधारली आहे आणि पुरवठा खंडित होण्याचा धोका कमी झाला आहे.

अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, हा बदल अनिश्चितता, वेगवान तांत्रिक बदल आणि दीर्घकाळ चालणाऱ्या संकटांच्या शक्यतेने चिन्हांकित झालेल्या बदलत्या सुरक्षा वातावरणाबद्दलच्या लष्कराच्या मूल्यांकनाचे प्रतिबिंब आहे. अशा परिस्थितीत, लष्करी क्षमता केवळ आधुनिक शस्त्र प्रणालींवरच नाही, तर दारुगोळा, सुटे भाग आणि लॉजिस्टिक समर्थनाच्या खात्रीशीर साठ्याद्वारे ऑपरेशन्स टिकवून ठेवण्याच्या क्षमतेवरही अवलंबून असते, असे त्यांनी नमूद केले.

दशकांपासून, भारताची दारुगोळा प्रणाली देशांतर्गत होणाऱ्या मर्यादित उत्पादनावर अवलंबून होती, ज्याला आयातीची जोड दिली जात होती, ज्यामुळे पुरवठा साखळीला अनेकदा जागतिक धक्के बसत होते. अलीकडील आंतरराष्ट्रीय संघर्षांनी, जे देश स्वतंत्रपणे दारुगोळ्याचा पुरवठा कायम ठेवू शकतात, त्यांच्या धोरणात्मक फायद्यावर ही गोष्ट अधोरेखित केली आहे, असे अधिकाऱ्यांनी सांगितले.

सेनेचे सध्याचे प्रयत्न सरकारच्या ‘आत्मनिर्भर भारत’ उपक्रमाशी सुसंगत आहेत आणि ते दीर्घकालीन, स्वयंपूर्ण दारूगोळा परिसंस्था निर्माण करण्यावर लक्ष केंद्रित करतात. पुढील टप्प्यामध्ये प्राधान्याच्या क्षेत्रांमध्ये देशांतर्गत कच्च्या मालाच्या पुरवठा साखळ्या मजबूत करणे, उत्पादन पायाभूत सुविधांचे आधुनिकीकरण करणे, तंत्रज्ञान हस्तांतरणाला गती देणे आणि कठोर गुणवत्ता मानकांची अंमलबजावणी करणे यांचा समावेश आहे.

भारतीय उद्योगांकडून आपली दारूगोळ्याची सज्जता अधिकाधिक तयार करून, सेना दीर्घकाळ चालणाऱ्या मोहिमांसाठी अधिक टिकाऊ क्षमता निर्माण करण्याची आशा बाळगते, ज्यामुळे कार्यान्वित सज्जता आणि राष्ट्रीय लवचिकता या दोन्हींना बळकटी मिळेल.

टीम भारतशक्ती