‘ऑपरेशन सिंदूर’मुळे पारंपरिक युद्धक्षेत्राचा विस्तार: लष्करप्रमुख

पाकिस्तानने ‘ऑपरेशन सिंदूर’दरम्यान कोणताही गैरप्रकार करण्याचा प्रयत्न केला असता, तर भारतीय लष्कर कारवाईसाठी पूर्णपणे तयार होते असा खुलासा करत लष्करप्रमुख जनरल उपेंद्र द्विवेदी यांनी मंगळवारी सांगितले की, यामुळे भारताने पारंपरिक लष्करी कारवाईची व्याप्ती लक्षणीयरीत्या वाढवली आहे, हे अधोरेखित होते.

15 जानेवारी असणाऱ्या लष्कर दिनाच्या आधी आयोजित वार्षिक पत्रकार परिषदेला संबोधित करताना जनरल द्विवेदी म्हणाले की, भारताने या कारवाईदरम्यान ‘मोठी जमवाजमव’ केली होती आणि परिस्थिती चिघळली असती तर आपण ‘भू-आक्रमणासाठी’ सज्ज होतो. जम्मू आणि काश्मीरमधील नियंत्रण रेषेजवळ (LoC) अनेक ड्रोन दिसल्यानंतर काही दिवसांनी त्यांनी हे विधान केले आहे.

कारवाईचे तपशील देण्यास नकार देत लष्करप्रमुख म्हणाले की, केंद्रशासित प्रदेशातील सुरक्षा परिस्थिती ‘संवेदनशील असली तरी पूर्णपणे नियंत्रणात’ आहे.

जनरल द्विवेदी यांनी पुनरुच्चार केला की, मे 2025 मध्ये सुरू झालेली ‘ऑपरेशन सिंदूर’ ही मोहीम अजूनही सुरू आहे आणि भारतीय सैन्यदल उच्च सतर्कतेवर आहे.

पाकिस्तानव्याप्त काश्मीरमध्ये (PoK) कार्यरत असलेल्या दहशतवादी छावण्यांबद्दलच्या प्रश्नाला उत्तर देताना ते म्हणाले, “जोपर्यंत आमच्या गुप्तचर यंत्रणांचा संबंध आहे, ‘ऑपरेशन सिंदूर’ सुरू असल्यामुळे, त्या पूर्णपणे सतर्क राहतील. या अंतर्गत, आमच्या बाजूने आवश्यक असलेल्या सर्व उपाययोजना आम्ही आधीच केल्या आहेत.”

“‘ऑपरेशन सिंदूर’ अजूनही सुरू असल्याने आपले डोळे आणि कान पूर्णपणे सतर्क राहतील. या अंतर्गत, आमच्या बाजूने आवश्यक असलेल्या सर्व उपाययोजना आम्ही आधीच केल्या आहेत,” असे त्यांनी पाकिस्तान-व्याप्त काश्मीरमध्ये (Pok) कार्यरत असलेल्या दहशतवादी छावण्यांबाबतच्या प्रश्नाला उत्तर देताना सांगितले.

उपलब्ध गुप्तचर माहितीनुसार, त्यांनी सांगितले की जवळपास आठ दहशतवादी छावण्या सक्रिय आहेत, त्यापैकी दोन आंतरराष्ट्रीय सीमेच्या (IB) पलीकडे आणि सहा नियंत्रण रेषेवर (LOC) आहेत, जिथे काही प्रमाणात उपस्थिती किंवा प्रशिक्षणाची कारवाई अजूनही सुरू आहे.

“असा कोणताही प्रकार पुन्हा घडल्यास, आम्ही निश्चितपणे जी कारवाई करण्याचा आमचा इरादा आहे, ती करू,” असेही ते पुढे म्हणाले.

सशस्त्र दलांच्या कारवाईदरम्यान, लष्कर, नौदल आणि हवाई दलाने नऊ दहशतवादी छावण्यांना लक्ष्य केले होते. या हल्ल्यांमुळे भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात चार दिवस तणावपूर्ण परिस्थिती निर्माण झाली होती, ज्या दरम्यान नियंत्रण रेषा आणि आंतरराष्ट्रीय सीमेवर वीजपुरवठा खंडित करणे आणि हवाई हल्ल्यांचे सायरन वाजवणे असे प्रकार घडले.

‘पारंपरिक कारवाईची व्याप्ती वाढवली’

लष्करप्रमुखांनी सांगितले की, पूर्वीच्या मूल्यांकनानुसार पारंपरिक लष्करी कारवाईसाठीची जागा कमी होत चालली होती आणि संघर्ष उप-पारंपरिक स्तरावरून थेट आण्विक क्षेत्रापर्यंत वेगाने वाढत होते. ऑपरेशन सिंदूरदरम्यान भारताने दिलेल्या प्रतिसादाने ही धारणा खोटी ठरवली, असे ते म्हणाले.

“यावेळी आम्ही जी कारवाई केली, विशेषतः जम्मू आणि काश्मीरमध्ये झालेला गोळीबार आणि त्याला आम्ही ज्या प्रकारे प्रत्युत्तर दिले, त्यातून आम्ही पारंपरिक कारवाईची व्याप्ती वाढवली हे दिसून आले,” असे जनरल द्विवेदी म्हणाले. या कारवाईदरम्यान सुमारे 100 पाकिस्तानी सैनिक मारले गेले, असेही त्यांनी सांगितले.

पहलगाम दहशतवादी हल्ल्याला प्रत्युत्तर म्हणून भारताने 7 मे रोजी ‘ऑपरेशन सिंदूर’ सुरू केले. त्याअंतर्गत पाकिस्तान आणि  पाकव्याप्त काश्मीरमधील अगदी आतवर असलेल्या छावण्यांवर हल्ले केले. त्यानंतर पाकिस्तानने लष्करी आणि नागरी प्रतिष्ठानांवर हल्ले करण्याचा प्रयत्न केला, ज्याला भारताने जोरदार प्रत्युत्तर दिले. नंतर 10 मे रोजी इस्लामाबादने युद्धबंदीच्या करारासाठी नवी दिल्लीशी संपर्क साधला.

88 तासांच्या संघर्षाचा संदर्भ देत जनरल द्विवेदी म्हणाले की, भारताची तयारी इतकी मोठ्या प्रमाणावर होती की, जर पाकिस्तानने ‘कोणतीही चूक’ केली असती, तर जमिनीवरील कारवाई सुरू केली गेली असती.

ड्रोन घुसखोरीबाबत इशारा

सेनाप्रमुखांनी असेही सांगितले की, भारताने सीमेपलीकडून होणाऱ्या वारंवार ड्रोन घुसखोरीबद्दल पाकिस्तानकडे आपली चिंता व्यक्त केली आहे. लष्करी सूत्रांनुसार, रविवारी संध्याकाळी जम्मू विभागातील सीमेवर पाच ड्रोन घुसखोरी आढळून आल्या.

“या विषयावर आज दोन्ही देशांच्या लष्करी मोहिमांच्या महासंचालकांमध्ये (DGMOs) चर्चा झाली, आणि त्यांना सांगण्यात आले आहे की हे आम्हाला मान्य नाही आणि कृपया हे थांबवा. हा संदेश त्यांना कळवण्यात आला आहे,” असे जनरल द्विवेदी म्हणाले.

उत्तर सीमा आणि चीनसोबत तणाव कमी करणे

उत्तर सीमेवरील परिस्थिती स्थिर आहे, परंतु त्यासाठी सतत सतर्कता बाळगण्याची गरज आहे, असे जनरल द्विवेदी म्हणाले.

“उत्तर सीमेवरील परिस्थिती स्थिर आहे, परंतु त्यासाठी सतत दक्षतेची आवश्यकता आहे. नव्याने सुरू झालेल्या संपर्क आणि विश्वास वाढवण्याच्या उपायांमुळे परिस्थिती हळूहळू सामान्य होण्यास मदत होत आहे,” असे ते म्हणाले.

“त्याचबरोबर, संपूर्ण-सरकारी दृष्टिकोनातून क्षमता विकास आणि पायाभूत सुविधांच्या बळकटीकरणाचे काम सुरू आहे,” असेही त्यांनी नमूद केले.

अर्थात, जनरल द्विवेदी यांनी हे मान्य केले की, “तणाव कमी करणे आणि सैन्याची संपूर्ण माघार” अद्याप व्हायची आहे. सीमा शांत ठेवण्यासाठी आणि प्रलंबित प्रश्न सोडवण्यासाठी दोन्ही बाजूंनी तातडीने पावले उचलण्याची गरज असल्याचेही त्यांनी सांगितले.

मात्र, एप्रिल 2020 पूर्वीची स्थिती पूर्ववत होईपर्यंत, दोन्ही सैन्य सलग सहाव्या हिवाळ्यातही उंच पर्वतीय भागात तैनात आहेत.

चीनच्या शक्सगाम खोऱ्यावरील दाव्याला नकार

लष्करप्रमुखांनी शक्सगाम खोऱ्यातील चीनच्या दाव्यांवर आणि पायाभूत सुविधांच्या कामांवरही तीव्र इशारा दिला. तसेच या प्रदेशाबाबत पाकिस्तान आणि चीन यांच्यातील 1963 चा करार भारत बेकायदेशीर मानतो, असे पुन्हा एकदा ठासून सांगितले.

ते म्हणाले की, भारत या खोऱ्यातील कोणत्याही कृतीला मान्यता देत नाही आणि “आपल्या हितांचे रक्षण करण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना करण्याचा अधिकार राखून ठेवतो.” चीनने अलीकडेच आपल्या प्रादेशिक दाव्यांचा पुनरुच्चार करून, भारताचे आक्षेप फेटाळून लावत आणि चीन-पाकिस्तान आर्थिक कॉरिडॉरशी संबंधित प्रकल्पांचे समर्थन केल्यानंतर लष्करप्रमुखांची ही टिप्पणी आली आहे.

रवी शंकर