![](https://bharatshakti.in/wp-content/uploads/2024/03/LT-BSI-Defence.gif")
यावर्षीच्या प्रजासत्ताक दिन संचलनात, भारत संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेचे (DRDO) ‘लाँग रेंज अँटी-शिप हायपरसोनिक मिसाईल‘ (LR-AShM) आणि त्याचे लाँचर सादर केले जाणार आहे. खास भारतीय नौदलासाठी हे क्षेपणास्त्र, नौदलाच्या ‘कोस्टल बॅटरी’ (किनारी संरक्षण यंत्रणा) गरजा पूर्ण करण्यासाठी अतिशय उपयुक्त असून, यामुळे सागरी हल्ल्यांची क्षमता अधिक मजबूत होणार आहे.
LR-AShM हे एक ‘हायपरसोनिक ग्लाइड’ क्षेपणास्त्र असून, ते समुद्रातील स्थिर आणि गतिमान अशा दोन्ही लक्ष्यांचा वेध घेण्यास सक्षम आहे. हे क्षेपणास्त्र विविध प्रकारची स्फोटके वाहून नेण्यासाठी डिझाइन केलेले असून, ते स्वदेशी एव्हीओनिक्स आणि सेन्सर प्रणालीने सुसज्ज आहे. DRDO च्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, घरगुती तंत्रज्ञानाचा वापर करून विकसित केलेली ही अशाप्रकारची पहिलीच क्षेपणास्त्र प्रणाली आहे.
DRDO नुसार, हे क्षेपणास्त्र ‘क्वासी-बॅलिस्टिक’ मार्गाने उड्डाण करते आणि हायपरसोनिक वेग प्राप्त करते. उड्डाणादरम्यान हे क्षेपणास्त्र 10 मॅक पर्यंतचा वेग गाठते, तर त्याचा सरासरी वेग सुमारे 5 मॅक असतो. वातावरणातून पुढे सरकत असताना हे क्षेपणास्त्र अनेकवेळा आपली जागा बदलू शकते.
स्वदेशी पद्धतीने विकसीत केलेली सेन्सर प्रणाली क्षेपणास्त्राला शेवटच्या टप्प्यात मार्गदर्शन करते, ज्यामुळे ते हलत्या लक्ष्यांचा अचूक वेध घेऊ शकते. हे क्षेपणास्त्र कमी उंचीवरून, प्रचंड वेगाने आणि कमालीच्या चपळाईने प्रवास करते, ज्यामुळे शत्रूच्या जमिनीवरील किंवा जहाजावरील रडार्सना त्याच्या शोध घेणे कठीण होते.
LR-AShM मध्ये दोन टप्प्यांचे ‘सॉलिड प्रोपल्शन रॉकेट मोटर’ वापरले जाते. जळण संपल्यानंतर पहिला टप्पा वेगळा होतो, तर दुसरा टप्पा क्षेपणास्त्राला आवश्यक हायपरसोनिक वेग देतो. दुसऱ्या टप्प्यातील इंधन संपल्यानंतर, क्षेपणास्त्र शक्तीहीन ‘ग्लाइड’ अवस्थेत प्रवेश करते आणि लक्ष्यावर आदळण्यापूर्वी विविध हालचाली पार पडते.
DRDO द्वारे, 26 जानेवारी ते 31 जानेवारी दरम्यान, लाल किल्ल्यावरील ‘भारत पर्व’ मध्ये एका चित्ररथाचे प्रदर्शन देखील केले जाईल. या चित्ररथाची थीम ‘कॉम्बॅट सबमरीनसाठी नौदल तंत्रज्ञान’ अशी असून, भारतीय नौदलाच्या पारंपारिक पाणबुड्यांसाठी स्वदेशी विकसित प्रणालींवर यामध्ये लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे.
प्रदर्शनातील प्रमुख प्रणालींमध्ये ‘इंटिग्रेटेड कॉम्बॅट सूट’ (ICS), ‘वायर गाइडेड हेवी वेट टॉर्पेडो’ (WGHWT) आणि ‘एअर इंडिपेंडंट प्रोपल्शन’ (AIP) प्रणालीचा समावेश असेल. हे तंत्रज्ञान पाण्याखालील लढाऊ क्षमता आणि मोहिमेवरील टिकाऊपणा वाढवण्यासाठी बनवण्यात आले आहे.
‘इंटिग्रेटेड कॉम्बॅट सूट’ ही पाणबुडी-आधारित अत्याधुनिक प्रणाली असून ती परिस्थितीचे आकलन सुधारण्यासाठी आणि धोरणात्मक निर्णय घेण्यास मदत करण्यासाठी डिझाइन केली आहे. हे धोक्याचे मूल्यांकन, शस्त्रांची निवड, प्रक्षेपण आणि मार्गदर्शनासाठी मदत करते. ही प्रणाली DRDO च्या एकूण 8 प्रयोगशाळा आणि सुमारे 150 उद्योग भागीदार आणि MSMEs यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून विकसित करण्यात आली आहे.
‘वायर गाइडेड हेवी वेट टॉर्पेडो’ हे पाणबुडीतून डागले जाणारे शस्त्र असून, ते पृष्ठभागावरील जहाजे आणि पाणबुड्या या दोघांचाही प्रतिकार करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे. पाणबुडीविरोधी युद्धात हा एक महत्त्वाचा घटक आहे. पाणबुडी ताफ्याचा विस्तार होत असताना, उच्च वेग आणि अधिक काळ टिकण्याची क्षमता असलेल्या स्वदेशी हेवीवेट टॉर्पेडोची भारतीय नौदलाची गरज पूर्ण करण्याचा याचा उद्देश आहे.
‘एअर इंडिपेंडंट प्रोपल्शन’ प्रणालीमुळे पाणबुड्या अधिक काळासाठी पाण्याखाली राहू शकतात, ज्यामुळे त्यांची लपण्याची क्षमता वाढते. ही यंत्रणा शांतपणे वीज निर्माण करण्यासाठी जहाजावरील हायड्रोजन जनरेटरसह ‘फॉस्फरिक ॲसिड फ्युएल सेल्स’चा वापर करते. याची मोड्युलर रचना भविष्यातील पाणबुड्यांसाठी स्वीकारणे सोपे करते.
प्रजासत्ताक दिनाच्या कर्तव्य पथावरील संचलनात, DRDO ने विकसित केलेली इतर अनेक प्लॅटफॉर्म्स देखील प्रदर्शित केली जातील. यामध्ये अर्जुन मेन बॅटल टँक, ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र, आकाश हवाई संरक्षण प्रणाली, ॲडव्हान्स्ड टोव्ड आर्टिलरी गन सिस्टम (ATAGS), नाग मिसाईल सिस्टम (NAMIS-II), बॅटलफिल्ड सर्व्हिलन्स रडार आणि अँटी-टँक गाईडेड मिसाईल्सचा समावेश आहे.
या प्रदर्शनांमधून जमीन, समुद्र आणि आकाश या तिन्ही क्षेत्रांमध्ये स्वदेशी संरक्षण तंत्रज्ञानावर भारताचा असलेला भर अधोरेखित होण्याची अपेक्षा आहे.
टीम भारतशक्ती
