4 हजार किमी पल्ल्याची क्षेपणास्त्रे नसल्याचा इराणचा दावा मग हे आहे तरी काय?

आमच्या देशाकडे 4 हजार किलोमीटर पल्ल्याची क्षेपणास्त्रे नसल्याचा खुलासा इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी केला आहे.

इराणने हिंद महासागरातील ‘दिएगो गार्सिया’ येथील ब्रिटन-अमेरिका लष्करी तळावर दोन क्षेपणास्त्रे डागली होती या वॉल स्ट्रीट जर्नलने काही निनावी अमेरिकन अधिकाऱ्यांच्या हवाल्याने दिलेल्या वृत्ताबाबत विचारले असता अराघची म्हणाले: “आम्ही आमच्या क्षेपणास्त्रांचा पल्ला जाणीवपूर्वक 2 हजार किलोमीटरपेक्षा कमी ठेवला आहे; त्यामुळे आमच्याकडे तशी क्षमता नाही. आमच्या शत्रूंपासून स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठीच आम्ही ही क्षमता विकसित केली आहे.”

त्यांनी पुढे सांगितले की, इराणला पाश्चात्य देशांशी कोणताही संघर्ष नको आहे. “अमेरिकेतील जनता किंवा युरोपियन लोकांबद्दल आमच्या मनात कोणतेही शत्रुत्व नाही,” असे ते म्हणाले. क्षेपणास्त्रांच्या पल्ल्यावरील ही मर्यादा त्यांनी तांत्रिक अडचण नसून, एक ‘रणनीतिक निवड’ असल्याचे नमूद केले.

विश्लेषक आदिल ब्रार यांनी ट्विटरवर पोस्ट केले की, “सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध असलेल्या माहितीनुसार, इराणची सर्वाधिक पल्ल्याची बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे साधारणपणे दोन हजार ते अडीच हजार किलोमीटरच्या पल्ल्यात येतात. यामध्ये अनेकदा ‘सेज्जिल’, ‘इमाद’, ‘घद्र’, ‘शहाब-3’ आणि ‘खोर्रमशहर’ यांसारख्या प्रणालींचा उल्लेख केला जातो.”

मात्र, रणनीतिक विश्लेषक ब्रिगेडियर अरुण सहगल यांनी असा प्रश्न उपस्थित केला की, इराण सध्या ज्या प्रकारच्या ‘मोझॅक वॉरफेअर’मध्ये (mosaic warfare) गुंतलेला दिसत आहे, ते पाहता अराघची यांना इराणच्या क्षेपणास्त्र क्षमतेच्या संपूर्ण व्याप्तीची कल्पना असेल का? ‘मोझॅक वॉरफेअर’ म्हणजे शत्रूशी थेट समोरासमोर लढणे नव्हे; तर ती काहीशी विस्कळीत स्वरूपाची, बहु-क्षेत्रीय (multi-domain) रणनीती असते, ज्याचा मुख्य भर चपळता, लवचिकता आणि गरजेनुसार विस्तार करण्याची क्षमता यांवर असतो.

हे सोप्या, लहान, विविध आणि वेगवान प्लॅटफॉर्म्सना नेटवर्कद्वारे जोडण्याबद्दल आहे, जसे की इस्रायलला किंवा आखाती देशांना लक्ष्य करण्यासाठी इराण वापरत असलेले ड्रोन आणि क्षेपणास्त्रे. समन्वित पद्धतीने वापरल्यास, हे शत्रूला गाफील पकडू शकतात आणि महत्त्वपूर्ण फायदे मिळवून देऊ शकतात.

सहगल यांनी असेही नमूद केले की, “असे दिसते की त्यांनी सेज्जिल नावाची एक फारशी परिचित नसलेली IRBM प्रणाली वापरली आहे. ही रशियाकडून मिळालेली भेट असू शकते. लक्षात घ्या की युक्रेन सिंड्रोम अजूनही सुरू आहे – रशियाविरुद्ध युक्रेनला दिल्या जाणाऱ्या अमेरिकन मदतीच्या बदल्यात काहीतरी देणेघेणे. हे सूक्ष्म पण प्रभावी आहे.”

यामागे आणखी एकच स्पष्टीकरण असू शकते: की अरागची कदाचित बरोबर असतील आणि इराणकडे 4 हजार किमी पल्ल्याची क्षेपणास्त्रे नसतीलही. अशा परिस्थितीत, इराणवरील कारवाई अधिक तीव्र करण्यासाठी अमेरिकेने केलेला हा एक प्रचारात्मक (प्रोपगंडा) प्रयत्न असू शकतो. लक्षात ठेवा, राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प आखाती देशांमध्ये अधिक सैन्य आणि उपकरणे पाठवत आहेत. दुसरीकडे अमेरिकेतच युद्धविरोधी वातावरण पाहता, आपण हे युद्ध का वाढवत आहेत हे त्यांना दाखवण्याची गरज आहे. अशा प्रकारचे खोटे बोलणे एका लादलेल्या युद्धाला पाठिंबा वाढविण्यात काही प्रमाणात मदत करू शकते.

अनुकृती