लेफ्टनंट जनरल एस.के. सिन्हा: भारताचे डावलले गेलेले लष्करप्रमुख

एक सैनिक म्हणून त्यांची कारकीर्द अत्यंत यशस्वी होती, जी दुर्देवाने अशा वादामुळे संपुष्टात आली, ज्याला ते स्वतः जबाबदार नव्हते. परंतु, 1983 मध्ये लष्करप्रमुख पदासाठी पदोन्नती नाकारली गेलेली पहिली व्यक्ती म्हणून इतिहासात ज्यांच्या नावाची नोंद झाली ते लेफ्टनंट जनरल एस.के. सिन्हा यांनी सार्वजनिक जीवनातही आपली अमिट छाप सोडली, पहिल्यांदा आसामचे राज्यपाल म्हणून आणि नंतर जम्मू आणि काश्मीरमधील अशांतता काळात.

1944 मध्ये सैन्यात रुजू झाल्यानंतर, फाळणीनंतरच्या काही घडामोडींमध्ये त्यांचा सक्रिय सहभाग होता. भारत आणि नव्याने स्थापन झालेल्या पाकिस्तान यांच्यात काश्मीरवरून झालेल्या पहिल्या सशस्त्र संघर्षादरम्यान, त्यांनी ऑक्टोबर 1947 मध्ये श्रीनगरला केलेल्या हवाई वाहतुकीत महत्त्वाची भूमिका बजावली. आणि नंतर त्यावर ‘ऑपरेशन रेस्क्यू’ नावाचे पुस्तक लिहिले, जो या घटनांचा एका भारतीयाने लिहिलेला पहिला सविस्तर वृत्तांत होता.

जवळपास चार दशकांच्या लष्करी कारकिर्दीत, लेफ्टनंट जनरल सिन्हा यांनी ॲडज्युटंट जनरलसह अनेक भूमिका बजावल्या. हा तोच काळ होता जेव्हा आर्मी वेल्फेअर हाउसिंग ऑर्गनायझेशनची स्थापना झाली. त्यांनी तिसऱ्या वेतन आयोगासमोर सशस्त्र दलांची बाजू यशस्वीपणे मांडली, ज्यामुळे दलांच्या आर्थिक लाभांना आणि सेवाशर्तींना अंतिम रूप मिळाले.

भारतशक्तीचे मुख्य संपादक नितीन अ. गोखले यांच्याशी बोलताना, जनरल सिन्हा यांचा मुलगा आणि माजी राजनैतिक अधिकारी यश सिन्हा यांनी जुन्या आठवणींना उजाळा दिला. “ते दयाळू, विचारशील होते, पण त्याचबरोबर एक कडक शिस्तप्रिय व्यक्तीही होते. उदाहरणार्थ, त्यांना आम्ही सकाळी 8 वाजता नाश्त्यासाठी तयार असावे असे वाटायचे. ते एक कुटुंबवत्सल व्यक्ती होते, सिन्हा कुटुंबातील त्यांच्या पिढीतील सर्वात मोठे होते आणि त्यांच्यावर खूप प्रेम केले जात असे, त्यांचा आदर केला जात असे.”

उप-सेनाप्रमुख म्हणून, 1983 मध्ये लेफ्टनंट जनरल सिन्हा हे जनरल के. व्ही. कृष्ण राव यांच्यानंतर लष्करप्रमुख होतील अशी व्यापक अपेक्षा होती. परंतु त्यांना पदोन्नती नाकारण्यात आली, कारण तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी ए. एस. वैद्य यांची निवड केली. हा लष्करातील अनेकांसाठी एक धक्का होता. नंतर, लेफ्टनंट जनरल सिन्हा यांनी मुदतपूर्व निवृत्ती घेतली. तो त्यांच्या लष्करी कारकिर्दीचा शेवट होता. अनेक वर्षांनंतर, ते आसामचे आणि नंतर जम्मू-काश्मीरचे राज्यपाल झाले, तेही अत्यंत अशांततेच्या काळात. सार्वजनिक जीवनातही या माजी सैनिकाने उत्कृष्ट कामगिरी केली.

अत्यंत सुसंस्कृत आणि अभ्यासू व्यक्तिमत्त्व असलेल्या त्यांना तपशिलाची जाण होती, ते एक चांगले श्रोता होते आणि सार्वजनिक जीवनात ते आपल्या कर्तव्याच्या पलीकडे जाऊन काम करत असत, केवळ राजभवनाच्या आरामदायक मर्यादेत स्वतःला त्यांनी कधीच मर्यादित ठेवले नाही. 7 जानेवारी 2026 रोजी त्यांनी शंभरीत प्रवेश केला असता.

याबाबतचा संपूर्ण व्हिडिओ पाहण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा –

टीम भारतशक्ती