व्हेनेझुएला: हंगामी अध्यक्षांबाबत अमेरिका साशंक; मच्याडो यांचा विचार सुरू?

व्हेनेझुएलाच्या हंगामी अध्यक्षा डेल्सी रॉड्रिग्ज या अमेरिकेच्या शत्रू राष्ट्रांशी औपचारिकपणे संबंध तोडून ट्रम्प प्रशासनाला सहकार्य करतील की नाही, याबद्दल अमेरिकेच्या गुप्तचर संस्थांच्या अहवालांमुळे शंका निर्माण झाली आहे, असे या अहवालांची माहिती असलेल्या चार व्यक्तींनी अलीकडेच स्पष्ट केले.

अमेरिकेच्या अधिकाऱ्यांनी सार्वजनिकपणे सांगितले आहे की, त्यांना हंगामी अध्यक्षांनी इराण, चीन आणि रशियासारख्या जवळच्या आंतरराष्ट्रीय मित्र राष्ट्रांशी संबंध तोडावेत, याशिवाय व्हेनेझुएलामधून या देशांचे राजदूत आणि सल्लागार यांची हकालपट्टी करावी या गोष्टींचा समावेश आहे.

अर्थात या महिन्याच्या सुरुवातीला रॉड्रिग्ज, यांच्या शपथविधी समारंभाला त्या देशांचे प्रतिनिधी उपस्थित होते, त्यांच्याबाबत रॉड्रिग्ज यांनी अद्याप अशा कोणत्याही निर्णयाची सार्वजनिकपणे घोषणा केलेली नाही. अमेरिकेने 3 जानेवारी रोजी व्हेनेझुएलाचे माजी अध्यक्ष निकोलस मादुरो यांना ताब्यात घेतल्यानंतर त्या राष्ट्राध्यक्ष झाल्या.

सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अमेरिकेच्या गुप्तचर अहवालांमध्ये म्हटले आहे की, रॉड्रिग्ज आपल्या देशातील अमेरिकेच्या रणनीतीशी पूर्णपणे सहमत आहेत की नाही, याबाबत अद्याप कोणतीही स्पष्टता दिसून आलेली नाही. अर्थात या सूत्रांनी आपली नावे उघड करण्यास नकार दिला.

सीआयएचे संचालक जॉन रॅटक्लिफ 15 जानेवारी रोजी काराकासला गेले होते, जिथे त्यांनी रॉड्रिग्ज यांच्याशी देशाच्या राजकीय भवितव्यावर चर्चा केली. या संभाषणांमुळे गुप्तचर संस्थांचे मत बदलले की नाही, याबाबत रॉयटर्सला निश्चित माहिती मिळालेली नाही.

वॉशिंग्टनला पश्चिम गोलार्धात, विशेषतः व्हेनेझुएलामध्ये, आपल्या शत्रूंचा प्रभाव कमी करायचा आहे, जिथे ट्रम्प ओपेक सदस्य असलेल्या या देशाच्या प्रचंड तेल साठ्याचा फायदा उठवू इच्छितात.

जर रॉड्रिग्ज यांनी अमेरिकेच्या प्रतिस्पर्ध्यांशी संबंध तोडले, तर व्हेनेझुएलाच्या ऊर्जा क्षेत्रात अमेरिकन गुंतवणुकीसाठी अधिक संधी निर्माण होतील. परंतु रॉड्रिग्ज यांना नियंत्रित करण्यात अपयश आल्यास, देशाच्या हंगामी शासकांना दूरून मार्गदर्शन करण्याच्या आणि तिथे अमेरिकेची लष्करी भूमिका अधिक वाढवणे टाळण्याच्या वॉशिंग्टनच्या प्रयत्नांना धक्का बसू शकतो.

सेंट्रल इंटेलिजेंस एजन्सी आणि व्हेनेझुएलाच्या सरकारने यावर प्रतिक्रिया देण्याच्या विनंतीला प्रतिसाद दिला नाही.

प्रतिक्रियेसाठी विचारले असता, ट्रम्प प्रशासनाच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने आपली ओळख लपवून सांगितले की अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प व्हेनेझुएलाच्या नेत्यांवर “जास्तीत जास्त दबाव आणत आहेत” आणि “हे सहकार्य असेच सुरू राहील अशी त्यांना अपेक्षा आहे.”

व्हेनेझुएला आपल्या मित्र राष्ट्रांना सोडून देणार का?

सीआयएने यापूर्वी असा अंदाज व्यक्त केला होता की, मादुरो यांना सत्तेवरून हटवल्यानंतर, रॉड्रिग्ज यांच्यासह मादुरो यांच्याशी निष्ठावान असलेले अधिकारीच देशावर राज्य करण्यासाठी सर्वोत्तम स्थितीत असतील.

परंतु, ट्रम्प यांच्या व्हेनेझुएला धोरणाच्या समीक्षकांनी मादुरो यांच्या निष्ठावानांना देशाचे हंगामी नेते म्हणून पदावर ठेवण्याच्या निर्णयामागील शहाणपणाबद्दल शंका व्यक्त केली आहे. दोन सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अमेरिकेच्या लष्करी कारवाईपूर्वीपासूनच रॉड्रिग्ज यांच्या विश्वासार्हतेबद्दल चिंता व्यक्त केली जात होती.

व्हेनेझुएलासाठी, अमेरिकेच्या या निर्देशाचा अर्थ या प्रदेशाबाहेरील आपल्या सर्वात जवळच्या मित्र राष्ट्रांना सोडून देणे असा आहे. इराणने व्हेनेझुएलाला तेल शुद्धीकरण कारखाने दुरुस्त करण्यास मदत केली आहे, तर चीनने कर्जाच्या परतफेडीपोटी तेल घेतले आहे. रशियाने व्हेनेझुएलाच्या सैन्याला क्षेपणास्त्रांसह शस्त्रे पुरवली आहेत.

ट्रम्प यांनी कम्युनिस्ट-शासित क्यूबाचाही अमेरिकेचा आणखी एक शत्रू म्हणून उल्लेख केला आहे, ज्याला व्हेनेझुएलाने सोडून द्यावे अशी त्यांची इच्छा आहे. हवानाने सवलतीच्या दरात व्हेनेझुएलाचे तेल घेताना सुरक्षा आणि गुप्तचर मदत पुरवली आहे.

मादुरो यांना पदावरून हटवल्यानंतर, रॉड्रिग्ज, ज्यांचे तेल क्षेत्राशी असलेले घनिष्ठ संबंध देशाला स्थिर ठेवण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहेत, त्यांनी वॉशिंग्टनच्या मर्जीमध्ये राहण्यासाठी पावले उचलली आहेत, ज्यात राजकीय कैद्यांची सुटका करणे आणि अमेरिकेला 30 ते 50 दशलक्ष बॅरल तेल विक्रीला अधिकृत परवानगी देणे यांचा समावेश आहे.

रविवारी एका भाषणात रॉड्रिग्ज म्हणाल्या की, अमेरिकेच्या हस्तक्षेपाचा आपल्याला वीट आला आहे. असे असूनही, दोन सूत्रांनुसार, अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी अलीकडच्या दिवसांत त्यांच्याशी सकारात्मक चर्चा केली आहे.

दोन सूत्रांनी सांगितले की, ट्रम्प प्रशासनाने रॉड्रिग्ज यांना इतका जोरदारपणे सार्वजनिक पाठिंबा दिल्याने, त्यांच्यासोबत काम करण्याशिवाय दुसरा कोणताही तात्काळ पर्याय त्यांच्यासमोर नाही.

परंतु, व्हेनेझुएला धोरणाची माहिती असलेल्या एका सूत्राने सांगितले की, जर त्यांनी आपला दृष्टिकोन बदलण्याचा निर्णय घेतला, तर त्यासाठी अमेरिकन अधिकारी वरिष्ठ लष्करी आणि सुरक्षा अधिकाऱ्यांच्या संपर्कात आहेत.

मच्याडो यांच्या नावाचा विचार सुरू

सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अलीकडील गुप्तचर अहवालांमध्ये असेही आढळून आले आहे की, विरोधी नेत्या मारिया कोरिना मच्याडो सध्या देशाला यशस्वीपणे चालवू शकत नाहीत, कारण त्यांचे देशाच्या सुरक्षा सेवा किंवा तेल क्षेत्राशी मजबूत संबंध नाहीत.

काही निरीक्षक आणि मच्याडो यांच्या चळवळीचे म्हणणे आहे की, मच्याडो यांनी  2024 ची निवडणूक मोठ्या फरकाने जिंकली, मात्र राज्याने मादुरो विजयी झाल्याचे सांगत त्यांना पाठिंबा दिला होता. मच्याडो व्हेनेझुएलाच्या नागरिकांमध्ये लोकप्रिय आहेत.

ट्रम्प यांनी गेल्या आठवड्यात पत्रकारांना सांगितले की, मच्याडो देशाच्या नेतृत्वात ‘सामील’ व्हाव्यात असे आपल्याला वाटते, परंतु त्यांनी याबाबत अधिक कोणताही तपशील दिला नाही.

प्रशासनाच्या मच्याडो यांच्यासोबतच्या चर्चेची माहिती असलेल्या एका व्यक्तीने सांगितले की, त्या व्हाईट हाऊसला पसंत आहेत आणि व्हेनेझुएलामध्ये नेतृत्वाच्या पदासाठी एक दीर्घकालीन पर्याय म्हणून त्यांच्या नावाचा विचार केला जात आहे.

व्हेनेझुएला धोरणाविषयी माहिती देणाऱ्या एका स्वतंत्र सूत्राने सुचवले की, सध्या मच्याडो यांचा सल्लागार भूमिकेसाठी विचार केला जाऊ शकतो, परंतु कोणताही ठोस निर्णय घेण्यात आलेला नाही. मच्याडो यांच्या प्रतिनिधींनी प्रतिक्रियेच्या विनंतीला प्रतिसाद दिला नाही.

टीम स्ट्रॅटन्यूज
(रॉयटर्सच्या इनपुट्ससह)