![](https://bharatshakti.in/wp-content/uploads/2024/03/LT-BSI-Defence.gif")
सरकारी मालकीची कंपनी- हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (HAL) ची, ‘स्मॉल सॅटेलाइट लॉन्च व्हेइकल’ (SSLV) च्या उत्पादनासाठी एका स्पर्धात्मक बोली प्रक्रियेतून निवड करण्यात आली आहे, जेणेकरून भारत आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतील SSLV वाढती मागणी पूर्ण केली जाऊ शकते.
भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO), न्यूस्पेस इंडिया लिमिटेड (NSIL), आणि इंडियन नॅशनल स्पेस प्रमोशन अँड ऑथोरायझेशन सेंटर (IN-SPACe) यांच्यात स्वाक्षरी झालेल्या महत्त्वाच्या तंत्रज्ञान हस्तांतरण कराराद्वारे ही निवड औपचारिकरित्या पूर्ण करण्यात आली.
हा करार IN-SPACe द्वारे साकारलेला, 100वा तंत्रज्ञान हस्तांतरण करार (Technology Transfer Agreement – ToT) असून, भारताच्या अंतराळ कार्यक्रमात खासगी क्षेत्राच्या सहभागासाठी एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. HAL ची निवड IN-SPACe द्वारे राबवलेल्या स्पर्धात्मक प्रक्रियेनंतर झाली, जी June 2025 मध्ये पूर्ण झाली.
पुढील 24 महिन्यांसाठी, ISRO HAL ला तांत्रिक प्रशिक्षण, प्रणाली एकत्रीकरण कौशल्य, आणि मिशन नियोजन सहाय्यासह सर्वसमावेशक पाठिंबा देईल, जेणेकरून HAL देशांतर्गत आणि जागतिक बाजारपेठांसाठी SSLV चे स्वतंत्रपणे उत्पादन आणि परिचालन करू शकेल.
जागतिक प्रक्षेपण बाजारपेठेत भारताचे स्थान मजबूत करणे
SSLV हे एक महत्त्वाचे व्यासपीठ आहे, जे विशेषतः लो अर्थ ऑर्बिट (Low Earth Orbit) मध्ये लघु उपग्रहांचे किफायतशीर आणि लवचिक प्रक्षेपण करण्यासाठी डिझाइन करण्यात आले आहे. HALकडे हे उत्पादन हस्तांतरित करून, भारताचा उद्देश वेगाने वाढणाऱ्या जागतिक व्यावसायिक अंतराळ क्षेत्रात आपली भूमिका वाढवण्याचा आहे.
ISRO चे अध्यक्ष आणि स्पेस विभागाचे सचिव डॉ. व्ही. नारायणन यांनी सांगितले की, “ही भागीदारी ISRO च्या भारताच्या व्यावसायिक अंतराळ क्षमतेला बळकटी देण्याच्या वचनबद्धतेचे प्रतीक आहे. HAL ला तंत्रज्ञान हस्तांतरण करून, त्यांनी ‘तयारी’पासून ‘उड्डाण’ पर्यंतचा टप्पा पार करावा, आणि देशातील डीप-टेक सहकार्यास नवीन दिशा मिळावी.”
भारताच्या अंतराळ व्हिजनमध्ये खाजगी क्षेत्र आघाडीवर
IN-SPACe चे अध्यक्ष डॉ. पवन कुमार गोएंका यांनी या उपक्रमाचे अधिक व्यापक महत्त्व स्पष्ट करत सांगितले, “SSLV चे तंत्रज्ञान हस्तांतरण हे भारतामध्ये एक लवचिक आणि सक्षम अंतराळ औद्योगिक इकोसिस्टम उभारण्याच्या दृष्टीने एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. ISRO, NSIL, IN-SPACe आणि HAL यांच्यातील सहकार्य भारताला परवडणाऱ्या आणि विश्वासार्ह प्रक्षेपण सेवांचे जागतिक केंद्र बनवण्याच्या भारत सरकारच्या दृष्टिकोनाला समर्थन देते.”
HAL चे अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक डॉ. डी. के. सुनील यांनी सांगितले, “ही भागीदारी आमच्यासाठी सन्मानाची गोष्ट आहे आणि जबाबदारीचीही. HAL तयार आहे आपली उत्पादन कौशल्ये SSLV च्या निर्मितीसाठी वापरण्यासाठी, आवश्यक मनुष्यबळ प्रशिक्षण देण्यासाठी आणि एक स्वयंपूर्ण, जागतिक स्तरावर स्पर्धात्मक लघु उपग्रह प्रक्षेपण प्रणाली तयार करण्यासाठी.”
आत्मनिर्भर अंतराळ क्षेत्राच्या दिशेने
हा करार धोरणात्मक क्षेत्रांमध्ये स्वयंपूर्णतेसाठी (आत्मनिर्भरता) भारताच्या सततच्या प्रयत्नांचे प्रतिबिंब आहे. SSLV च्या अंमलबजावणीमध्ये HAL ला आघाडीवर ठेवून, देशाचा उद्देश लहान पेलोड मिशनसाठी ISRO वरील अवलंबित्व कमी करून, व्यावसायिकदृष्ट्या टिकाऊ प्रक्षेपण मॉडेल तयार करणे आहे, ज्यामुळे जागतिक अंतराळ बाजारपेठेत महत्त्वपूर्ण संधी उपलब्ध होतील.
लहान उपग्रह प्रक्षेपणांसाठी जागतिक मागणी वाढत असताना, हा करार भारताला राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय गरजा किफायतशीर, विश्वसनीय आणि मोठ्या प्रमाणावर पूर्ण करण्याच्या दिशेने एका मजबूत मार्गावर ठेवणार आहे.
टीम भारतशक्ती
