युद्ध तणावाच्या पार्श्वभूमीवर चीनची जहाजे होर्मुझमधून मार्गस्थ

चिनी कंटेनर असलेली दोन जहाजे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून यशस्वीपणे मार्गस्थ झाली. जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी मार्गांपैकी एक असलेल्या या मार्गावर संघर्षामुळे सतत व्यत्यय येत असताना, सागरी वाहतुकीच्या दृष्टीने ही एक दुर्मिळ यशस्वी कामगिरी ठरली आहे.

जहाजांच्या ट्रॅकिंग डेटानुसार, वाढलेल्या सुरक्षा धोक्यांमुळे शुक्रवारी माघारी फिरल्यानंतर, या जहाजांनी सोमवारी आपल्या दुसऱ्या प्रयत्नात ही सामुद्रधुनी पार केली. त्यांच्या या यशस्वी प्रवासामुळे, फेब्रुवारीच्या अखेरीस संघर्ष तीव्र झाल्यापासून पर्शियन आखातातून बाहेर पडणारी ही पहिली गैर-इराणी कंटेनर जहाजे ठरली आहेत.

जागतिक ऊर्जा आणि व्यापार प्रवाहांसाठी एक महत्त्वाचा अडथळा असलेली होर्मुझची सामुद्रधुनी, इराणसोबत अमेरिका-इस्रायल संघर्ष सुरू झाल्यापासून मोठ्या प्रमाणावर ठप्प झाली आहे. या परिस्थितीमुळे शेकडो जहाजे अडकून पडली आहेत आणि हजारो खलाशी या प्रदेशातून सुरक्षितपणे बाहेर पडू शकत नाहीत.

महत्त्वपूर्ण संक्रमण

ओमानच्या आखातात प्रवेश करताना चिनी जहाजे एकमेकांच्या जवळून एका रांगेत आणि प्रचंड वेगाने प्रवास करत होती, ज्यामुळे या प्रवासादरम्यान मोठ्या प्रमाणात सावधगिरी बाळगल्याचे संकेत मिळत होते. विश्लेषकांनी नमूद केले की, या कृतीतून व्यावसायिक जहाज वाहतुकीवर तात्पुरता विश्वास परत येत असल्याचे संकेत मिळू शकतात, तरीही धोके अद्याप कमी झालेले नाहीत.

ही जहाजे चीनची सरकारी जहाज वाहतूक कंपनी ‘कॉस्को’ (COSCO) द्वारे चालवली गेली, जिने यापूर्वी आशिया आणि आखाती देशांमधील मालवाहतुकीसाठी बुकिंग हळूहळू पुन्हा सुरू करण्याचे संकेत दिले होते. या देशांमध्ये संयुक्त अरब अमिराती, सौदी अरेबिया, कतार आणि इराक यांचा समावेश आहे.

जहाज वाहतुकीतील व्यत्यय कायम

या संघर्षामुळे सागरी व्यापारात गंभीर व्यत्यय आला आहे. इराणने जहाजांवर हल्ले केले आहेत आणि संघर्ष आणखी वाढवण्याचा इशारा दिला आहे, ज्यामुळे सौदी अरेबियाचे कच्चे तेल आणि कतारचा द्रवीकृत नैसर्गिक वायू यांसारख्या प्रमुख ऊर्जा निर्यातीला प्रभावीपणे खीळ बसली आहे.

जहाज कंपन्यांनी सामुद्रधुनीतून प्रवास करण्यासाठी अत्यंत जोखमीच्या रणनीतींचा अवलंब केला आहे, ज्यात ट्रॅकिंग सिस्टीम बंद करणे आणि दृश्यमानता कमी करण्यासाठी अंधारात प्रवास करणे यांचा समावेश आहे.

अर्थात या आव्हानांना न जुमानता, मर्यादित वाहतूक सुरूच आहे. सामुद्रधुनीतून होणारी बहुतेक मालवाहतूक इराणच्या तेल निर्यातीशी संबंधित आहे, आणि दररोज केवळ काही मोजकीच जहाजे ही सामुद्रधुनी ओलांडू शकत आहेत.

टँकर्सकडून जलमार्गाची चाचणी

एका वेगळ्या घडामोडीत, सौदी क्रूड तेल घेऊन जाणारा ग्रीक-संचालित एक तेल टँकर आखातातून यशस्वीपणे बाहेर पडला आणि नंतर भारताजवळ त्याचा मागमूस लागला. या अस्थिर जलमार्गातून प्रवास करण्याचा धोका पत्करण्यास तयार असलेल्या मोजक्या टँकर्सपैकी हे जहाज एक आहे.

या टँकरचे संचालन करणारी ग्रीक कंपनी डायनाकॉम, सुरुंग, क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन हल्ल्यांसारख्या धोक्यांनंतरही आपले कामकाज सुरू ठेवणाऱ्या काही मोजक्या जहाज वाहतूक कंपन्यांपैकी एक आहे.

याव्यतिरिक्त, भारतीय ध्वज असलेल्या द्रवीकृत पेट्रोलियम वायू (एलपीजी) टँकर्सनी अलिकडच्या दिवसांत ही सामुद्रधुनी ओलांडली असून, अत्यावश्यक इंधनाचा पुरवठा केला आहे आणि व्यापार पुन्हा सुरू करण्याचे सावध प्रयत्न दर्शवले आहेत.

अस्थिर भविष्य