IONS चे अध्यक्षपद भारताकडे: नौदल प्रमुखांनी व्यक्त केली IOR मधील सुरक्षा चिंता

विशाखापट्टणम येथे शुक्रवारी झालेल्या प्रमुखांच्या 9 व्या  परिषदेदरम्यान भारताने हिंद महासागर नौदल चर्चासत्राचे (IONS) अध्यक्षपद स्वीकारले. 16 वर्षांनंतर भारताकडे पुन्हा एकदा याचे नेतृत्व करण्याची संधी आली आहे. या परिषदेत हिंद महासागर क्षेत्रात सागरी सहकार्य घडवण्यात नवी दिल्लीची वाढती भूमिका अधोरेखित झाली.

या कार्यक्रमात IONS सदस्य राष्ट्रे, निरीक्षक आणि हिंद महासागराच्या सीमेवरील इतर राष्ट्रांसह 33 देशांचे नौदल प्रमुख आणि सागरी सुरक्षा संस्थांचे प्रमुख एकत्र आले.

या घडामोडींची घोषणा करताना, नौदल उपप्रमुख व्हाइस ॲडमिरल तरुण सोबती यांनी सांगितले की, भारत या मंचाची जबाबदारी स्वीकारत असताना मोठी जबाबदारी घेण्यास तयार आहे. परिषदेच्या बाजूला पत्रकारांना संबोधित करताना त्यांनी सांगितले की, अनेक राष्ट्रे या प्रदेशातील सागरी आव्हाने सामायिक करतात आणि त्यांना नौदलांमध्ये जवळून समन्वय आवश्यक आहे.

हिंद महासागरात वाढत्या सुरक्षा समस्यांना तोंड देण्यासाठी चांगल्या आंतरकार्यक्षमता, संरचित संवाद यंत्रणा आणि समन्वित प्रतिसादांची गरज सोबती यांनी अधोरेखित केली. त्यांच्या मते, IONS सारखे मंच नौदलांना ऑपरेशनल दृष्टिकोन संरेखित करण्यास आणि उदयोन्मुख धोक्यांवरील दृष्टिकोनांची देवाणघेवाण करण्यास मदत करतात.

भारताने यापूर्वी 2008 ते 2010 या काळात या मंचाचे  अध्यक्षपद भूषवले होते. आता परत एकदा हे नेतृत्व करण्याची संधी मिळाल्यानंतर, नेतृत्वाने अशा चौकटीवर भर दिला जो तेव्हापासून हिंद महासागरातील नौदलांमध्ये व्यावसायिक सागरी सहकार्यासाठी एक केंद्रीय व्यासपीठ म्हणून विकसित झाला आहे.

नौदल प्रमुख आणि IONS चे अध्यक्ष अ‍ॅडमिरल दिनेश के. त्रिपाठी यांनी मंचाची कार्यात्मक प्रासंगिकता मजबूत करण्याच्या उद्देशाने एक दूरदर्शी दृष्टिकोन मांडला. त्यांनी भर दिला की सागरी सुरक्षा, मानवतावादी सहाय्य आणि आपत्ती निवारण आणि माहिती सामायिकरण तसेच आंतरकार्यक्षमता हे तीन कार्यगट भारताच्या कार्यकाळात सहकार्याचे प्रमुख चालक राहतील.

हिंद महासागराच्या किनाऱ्यावरील देशांच्या नौदलांचा एक स्वयंसेवी उपक्रम, IONS, या प्रदेशाला प्रभावित करणाऱ्या मुद्द्यांवर सागरी सहकार्य आणि संवाद वाढवण्यासाठी तयार करण्यात आला होता. गेल्या काही वर्षांत, ते एक व्यासपीठ बनले आहे जिथे नौदल नेते आणि व्यावसायिक, माहितीची देवाणघेवाण करतात, विश्वास निर्माण करतात आणि समुद्रात व्यावहारिक सहकार्यासाठी काम करतात.

या परिषदेतील प्रमुख घडामोडींमध्ये भारतीय नौदलाने अपग्रेड केलेल्या IONS वेबसाइटचे लाँचिंग समाविष्ट होते, ज्याचा उद्देश सदस्य नौदलांमध्ये उपयोगिता, संस्थात्मक सातत्य आणि सुरक्षित सहभाग सुधारणे होता. फिलीपिन्सचा देखील निरीक्षक राष्ट्र म्हणून समावेश करण्यात आला, तर ओमान मानवतावादी सहाय्य आणि आपत्ती निवारण या विषयावरील कार्यगटात सामील झाला, ज्यामुळे मंचाच्या सहकार्याची व्याप्ती वाढली.

भारताने आपल्या अध्यक्षपदाच्या काळात करावयाच्या काही उपक्रमांची रूपरेषा देखील मांडली. यामध्ये IONS सागरी सराव (IMEX) आयोजित करणे, IONS नौदल आणि सागरी सुरक्षा एजन्सींच्या कर्मचाऱ्यांसह सदस्य देशांमध्ये IOS SAGAR ची सतत तैनाती आणि सागरी माहितीच्या देवाणघेवाणीवर संरचित कार्यशाळा आणि संवादांची मालिका यांचा समावेश आहे. सहभागी नौदलांमध्ये ऑपरेशनल संवाद, व्यावसायिक देवाणघेवाण आणि क्षमता विकास अधिक दृढ करणे हे उद्दिष्ट आहे.

हिंद महासागराच्या किनारी देशांमधील नौदलांच्या स्वयंसेवी उपक्रम म्हणून स्थापित झालेल्या IONS मध्ये आज 25 सदस्य नौदल आणि नऊ निरीक्षक देशांचा समावेश आहे. गेल्या काही वर्षांत, ते एक विश्वासार्ह बहुपक्षीय चौकट बनले आहे जे या प्रदेशाला प्रभावित करणाऱ्या सागरी मुद्द्यांवर विश्वास, पारदर्शकता आणि व्यावहारिक सहकार्याला प्रोत्साहन देते.

या मंचाअंतर्गत बहुतेक काम तीन समर्पित कार्यगटांमार्फत केले जाते: मानवतावादी सहाय्य आणि आपत्ती निवारण, सागरी सुरक्षा, माहिती सामायिकरण आणि आंतरकार्यक्षमता. हे गट आपत्ती प्रतिसादात समन्वय साधणे, चाचेगिरी आणि इतर सागरी धोक्यांना तोंड देणे आणि संरचित माहिती देवाणघेवाणीद्वारे सागरी क्षेत्र जागरूकता मजबूत करणे यावर लक्ष केंद्रित करतात.

दरम्यान, रॉयल नेदरलँड्स नेव्हीचे उपकमांडर रॉब डी विट यांनी सांगितले की हिंद महासागर प्रदेश डच आणि व्यापक युरोपीय अर्थव्यवस्थांसाठी महत्त्वाचा आहे आणि त्यांनी या परिषदेचे आयोजन केल्याबद्दल भारताचे आभार मानले. त्यांनी यावर भर दिला की सामायिक सागरी आव्हानांवर चर्चा करण्यासाठी आणि सुरक्षा आणि स्थिरता राखण्यासाठी IONS सारखे व्यासपीठ महत्त्वाचे आहे.

चाचेगिरीचा संदर्भ देताना ते म्हणाले की, जरी हॉर्न ऑफ आफ्रिकेतील घटनांमध्ये मागील वर्षांच्या तुलनेत घट झाली असली तरी, नवे हॉटस्पॉट्स अजूनही चिंतेचा विषय आहेत. नौदलामध्ये ऑपरेशनल अनुभव सामायिक केल्याने सामूहिक चाचेगिरीविरोधी प्रयत्नांना बळकटी मिळेल, असेही ते म्हणाले.

अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, 9 वा कॉन्क्लेव्ह फोरमच्या उत्क्रांतीतील एक नवीन टप्पा आहे. भारताने अध्यक्षपद स्वीकारल्यानंतर, विस्तारित सहभाग आणि हिंद महासागर प्रदेशात सागरी स्थिरतेसाठी मजबूत सामूहिक प्रयत्नांवर भर दिला जात आहे.

रवी शंकर, विशाखापट्टणम