भारत-ब्रिटन सैन्याचा राजस्थानच्या वाळवंटात सराव सुरू

भारत-ब्रिटन यांच्यातील प्रमुख संयुक्त लष्करी सराव, अजय वॉरियरची नवीन आवृत्ती सध्या राजस्थानच्या रखरखत्या वाळवंटात जोरात सुरू आहे. या वर्षीचा सराव, ‘अजेय वॉरियर-25’, उच्च-तीव्रतेच्या टप्प्यात प्रवेश करत असून दोन्ही देशांचे सैन्य आजच्या सर्वात अस्थिर संघर्ष क्षेत्रांसाठी डिझाइन केलेल्या लढाऊ कौशल्यांचा सराव करताना बघायला मिळाले.

जागतिक दहशतवादी जाळे वेगाने जुळवून घेत असल्याने आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतता मोहिमांना वाढत्या संकरीत धोक्यांचा सामना करावा लागत असल्याने, लष्करी नियोजकांच्या मते  या सरावाची वेळ यापेक्षा योग्य असूच शकत नाही.

सरावाचे महत्त्व काय?

या वर्षीच्या सरावाला अधिक महत्त्व मिळाल्याची तीन प्रमुख कारणे दोन्ही देशांचे संरक्षण अधिकारी सांगतात:

जागतिक दहशतवादी धोक्यांमधील प्रगती: आधुनिक अतिरेकी गट विखुरलेल्या, शहरीकृत कारवायांकडे वळत आहेत, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय सैन्याला कडक, उच्च-जोखीम असलेल्या वातावरणात अखंडपणे एकत्र काम करावे लागते.

संयुक्त राष्ट्रांची शांतता राखण्याची वाढती आव्हाने: भारत आणि ब्रिटन दोघेही संयुक्त राष्ट्रांच्या मोहिमांमध्ये सक्रिय योगदान देत असल्याने, नागरिकांचे संरक्षण करण्यासाठी आणि संकटग्रस्त प्रदेशांना स्थिर करण्यासाठी कठोर कारवाईला अधिकृत करणाऱ्या अध्याय VII आदेशांनुसार समन्वय साधण्याची क्षमता आवश्यक आहे.

अर्ध-शहरी संघर्ष क्षेत्रांमध्ये परस्पर कार्यक्षम रणनीतींची आवश्यकता: अलीकडील संघर्ष ट्रेंडमधून हेच बघायला मिळत आहे की शांतीरक्षकांना दाट लोकवस्ती असलेल्या भागात अनेकदा हल्ला, IEDs आणि संकरित दहशतवादी रणनीतींचा सामना करावा लागतो. अजेय वॉरियर-25 या वास्तवाचे भान ठेवत सैन्याला थेट प्रशिक्षण देते.

वास्तववादी, उच्च-तणावाच्या परिस्थितीत सैन्याच्या कवायती

भारताच्या शीख रेजिमेंटमधील 120 आणि ब्रिटन आर्मीच्या उच्च-तयारी तुकडीतील120 असे समान प्रमाणात विभागलेले सुमारे 240 सैनिक वास्तविक ऑपरेशन्सची जटिलता प्रतिबिंबित करणाऱ्या कवायतींमध्ये सहभागी होत आहेत.

प्रशिक्षणात खालील मुद्दे समाविष्ट आहे:

• तीव्र गोळीबार कवायती: रिफ्लेक्स शूटिंग, रॉकेट-लाँचर सहभाग, स्निपर कार्ये आणि एमएमजी ऑपरेशन्स.
• IED न्यूट्रलायझेशन सत्रे: अलीकडील जागतिक तैनातींमधून युद्ध-चाचणी केलेल्या प्रक्रिया आणि केस स्टडीज सामायिक करणे.
• शहरी आणि अर्ध-शहरी लढाऊ मॉड्यूल: खोली अतिरेकीमुक्त करणे, घरात घुसून हस्तक्षेप करणे, संपूर्ण काफिल्याची सुरक्षा आणि रस्ता मोकळा करण्यासाठी गस्त घालणे अशा जागतिक शांतता मोहिमांमधील महत्त्वाची कौशल्य.
• ALH आणि Mi-17 हेलिकॉप्टरसह हेलिबोर्न इन्सर्शन: स्लिदरिंग आणि लहान-टीम एअरबोर्न मॅन्युव्हर्स जे जलद प्रतिसाद क्षमता वाढवतात.

तयार करण्यात आलेली प्रत्येक परिस्थिती आधुनिक संघर्षाच्या ताणतणावाची, अनिश्चिततेची आणि रणनीतिक तरलतेची प्रतिकृती म्हणून डिझाइन केलेली आहे.

शारीरिक स्थिती आणि सांघिक एकात्मता केंद्रस्थानी

लढाऊ कवायतींच्याबरोबरीने, दैनंदिन पथ्यांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतोः योग आणि अनुकूल दिनचर्या; संपूर्ण लढाईच्या वजनासह पाच आणि दहा मैलांची परेड; लढाईतील अडथळ्यांचे अभ्यासक्रम; आणि नवीन पिढीच्या उपकरणांची संयुक्त प्रात्यक्षिके.

हे उपक्रम सामायिक शिस्त आणि लवचिकता निर्माण करतात, जे भविष्यातील कोणत्याही संयुक्त तैनातीसाठी प्रमुख घटक आहेत.

क्रीडा आणि सांस्कृतिक संबंध मजबूत करणे

सैन्याला मैदानाबाहेर मैत्री निर्माण करण्यासाठी देखील वेळ दिला गेला आहे. रस्सीखेच स्पर्धा, व्हॉलीबॉल सामने आणि भारत-ब्रिटन यांच्यातील क्रिकेट सामना यामुळे मैत्रीपूर्ण संबंध मजबूत झाले आहेत. बीकानेरच्या सांस्कृतिक भेटीने ब्रिटनच्या सैन्याला राजस्थानचा वारसा आणि आदरातिथ्याची झलक मिळाली, ज्यामुळे लष्करी भागीदारीमागील मानवी संबंध अधिक दृढ झाले.

वाढत्या धोरणात्मक अभिसरणाचा भाग

अजेय वॉरियर-25 गेल्या दशकात सातत्याने वाढलेल्या लष्करी भागीदारीला बळकटी देत आहे. हा सराव कोकण (नौदल सहकार्य) आणि इंद्रधनुष (हवाई दल सहभाग) सारख्या इतर भारत-ब्रिटन भागीदारांना पूरक आहे. दोन्ही देशांनी प्रगती करत असलेल्या व्यापक इंडो-पॅसिफिक सुरक्षा सहकार्याशी ते सुसंगत आहे.

या वर्षाच्या सुरुवातीला कोकण-25 सराव आणि 2024 च्या आवृत्तीदरम्यान ब्रिटनमध्ये प्रगत भूगर्भीय प्रशिक्षण यासारख्या प्रमुख टप्पे गाठल्यानंतर लवकरच हा सराव सुरू झाला आहे, जो संयुक्त सरावांच्या वाढत्या परिष्कृततेचे प्रतिबिंब आहे.

उद्याच्या युद्धभूमीची तयारी

विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की अजय वॉरियर-25 हा नुसता सराव नाही तर त्यापेक्षा काहीतरी जास्त आहे; ती अशा मोहिमांची तयारी आहे ज्यात जलद निर्णय घेण्याची क्षमता, अचूक समन्वय आणि दबावाखाली असताना लवचिकता आवश्यक असते.

दहशतवादविरोधी, शहरी युद्ध आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या आदेशानुसार केलेल्या ऑपरेशन्सवर लक्ष केंद्रित केल्याने दोन्ही सैन्यांना उच्च-जोखीम शांतता तैनाती, संकरित आणि असममित धोके आणि जलद बहुराष्ट्रीय प्रतिसाद आवश्यक असलेल्या संकट परिस्थिती हाताळण्यासाठी संधी मिळत आहे.

वाळवंटातील सराव सुरू असताना, अधिकारी यावर भर देतात की उद्दिष्ट अपरिवर्तित आहे: जगातील सर्वात आव्हानात्मक संघर्ष क्षेत्रांमध्ये भारतीय आणि ब्रिटिश सैन्य एकत्रितपणे, प्रभावीपणे आणि निर्णायकपणे कार्य करू शकतील याची खात्री करणे.

टीम भारतशक्ती