भारताच्या वेगाने वाढणाऱ्या जहाजबांधणी उद्योगाशी सहकार्य करण्याचे आंतरराष्ट्रीय भागीदारांना आवाहन करत भारत जागतिक सागरी शक्तीचे प्रतीक बनण्याच्या आपल्या महत्त्वाकांक्षांना वेगाने पुढे नेत असल्याचे प्रतिपादन संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी केले.
भारताच्या जहाजबांधणी क्षमतांचे प्रदर्शन करणाऱ्या उच्चस्तरीय चर्चासत्र, समुद्र उत्कर्ष यात बोलताना, संरक्षणमंत्री म्हणाले की भारतीय जहाजबांधणी उद्योग देशाच्या विकसित होत असलेल्या ब्लू इकॉनॉमीचे महत्त्वाचे आधारस्तंभ म्हणून उदयास येत आहेत.
सिंह म्हणाले की, भारतात आता एक पूर्णपणे एकात्मिक जहाजबांधणी परिसंस्था आहे जी संकल्पना, डिझाइन आणि मॉड्यूलर बांधकामापासून ते नूतनीकरण, दुरुस्ती आणि आजीवन देखभालीपर्यंत समाविष्ट प्रक्रियेच्या प्रत्येक टप्प्याला हाताळण्यास सक्षम आहे.
“आम्ही विमानवाहू जहाजांपासून ते प्रगत संशोधन जहाजे आणि ऊर्जा-कार्यक्षम व्यावसायिक जहाजांपर्यंत सर्वकाही वितरित करण्यास सक्षम आहोत,” असे ते म्हणाले, क्षमतांची ही खोली भारताला पुढील दशकात जहाजबांधणी, जहाज दुरुस्ती आणि सागरी नवोपक्रमाचे जागतिक केंद्र बनण्यास मदत करते.
जागतिक सहकार्याचे आवाहन
नवी दिल्लीतील प्रतिनिधी, संरक्षण उद्योग भागीदार आणि परदेशी अधिकाऱ्यांना संबोधित करताना, त्यांनी आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांना भारतात “पुढील पिढीतील सागरी क्षमता सह-विकसित” करण्यास प्रोत्साहित केले. अशा भागीदारी शाश्वत तंत्रज्ञान निर्माण करण्यास, लवचिक पुरवठा साखळी मजबूत करण्यास आणि एकत्रितपणे सुरक्षित सागरी भविष्य निर्माण करण्यास मदत करतील यावर मंत्र्यांनी भर दिला.
“भारताचे वेगळेपण म्हणजे आमची एंड-टू-एंड जहाजबांधणी ताकद,” असे ते म्हणाले. “आम्ही फक्त जहाजेच नाही तर भागीदारीही निर्माण करत आहोत; केवळ प्लॅटफॉर्मच नाही तर विश्वासही उभारत आहोत.”
स्वदेशी ताकदीचे प्रदर्शन
भारताच्या विस्तारत असणाऱ्या डिझाइन क्षमता, ऑटोमेशन कौशल्य आणि सिस्टम-एकात्मता क्षमतेचा पुरावा म्हणून सिंह यांनी INS विक्रांत, कलवरी-श्रेणीच्या पाणबुड्या आणि स्टेल्थ फ्रिगेट्स आणि डिस्ट्रॉयरचा वाढता ताफा यासारख्या प्रमुख स्वदेशी कामगिरीचा उल्लेख केला. भारतीय नौदल आणि भारतीय तटरक्षक दलासाठी सध्या बांधले जाणारे प्रत्येक जहाज स्वदेशी पद्धतीने बांधले जात आहे, जे आत्मनिर्भर भारताच्या दृष्टिकोनाशी सुसंगत आहे.
भारतात सध्या 262 स्वदेशी डिझाइन आणि विकास प्रकल्प आहेत, त्यापैकी बरेच प्रगत टप्प्यात पोहोचत आहेत. काही शिपयार्ड्स, या दशकात जवळजवळ 100 टक्के स्वदेशी सामग्री साध्य करण्याच्या मार्गावर आहेत, असे सिंह यांनी नमूद केले.
सागरी विकासाला चालना
सिंह यांनी व्यावसायिक आणि दुहेरी वापराच्या जहाजबांधणीत भारताच्या वाढत्या भूमिकेवरही भर दिला. भारतीय जहाजबांधणी आता इस्रो आणि राष्ट्रीय महासागर तंत्रज्ञान संस्थेसाठी उच्च दर्जाचे प्रवासी आणि मालवाहू जहाजे, किनारी फेरी, प्रदूषण नियंत्रण जहाजे आणि अगदी जगातील सर्वात प्रगत खोल समुद्रातील खाणकामाला समर्थन देणारे जहाज बांधत आहेत.
खाजगी क्षेत्र, देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेसाठी एलएनजी वाहक, हरित इंधन जहाजे, रो-रो जहाजे आणि अत्यंत कार्यक्षम व्यावसायिक जहाजे तयार करून, एक शक्ती गुणक म्हणून उदयास येत आहे, असेही त्यांनी सांगितले.
शिपयार्डना “ब्लू इकॉनॉमीचे महत्त्वाचे आधारस्तंभ” म्हणून संबोधत, सिंह यांनी भारताच्या विशाल किनारपट्टी आणि विशेष आर्थिक क्षेत्रात सागरी संशोधन, शाश्वत मत्स्यपालन, परिसंस्थेचे निरीक्षण आणि सागरी कायद्याची अंमलबजावणी करण्यास पाठिंबा देण्यात त्यांची भूमिका अधोरेखित केली.
तांत्रिक झेप: डिजिटल, हरित आणि एआय-चालित
भारतीय शिपयार्ड्स डिजिटल शिपयार्ड तंत्रज्ञान, एआय-सक्षम प्रणाली, हायब्रिड प्रोपल्शन आणि भविष्यातील इंधन क्षमता वेगाने एकत्रित करत आहेत. या परिवर्तनामुळे भारत केवळ जागतिक बेंचमार्कशी जुळवून घेत नाही तर हवामान-लवचिकता आणि शाश्वत जहाजबांधणी पद्धतींना देखील बळकटी देते.
गुंतागुंतीच्या दुरुस्तीसाठी भारतीय शिपयार्ड्सची निवड परदेशी नौदले वाढत्या प्रमाणात करत आहेत, जे भारताची विश्वासार्हता, खर्च स्पर्धात्मकता आणि विस्तारित तांत्रिक खोली प्रतिबिंबित करते असे सिंह म्हणाले. “आम्ही संपूर्ण इंडो-पॅसिफिकसाठी पसंतीचे, टिकाऊपणा आणि दुरुस्ती केंद्र बनण्याचे ध्येय ठेवतो,” असे त्यांनी जाहीर केले.
वारसा आधुनिक सागरी महत्त्वाकांक्षेला पूर्ण करतो
या वर्षीच्या समुद्र उत्कर्षची मध्यवर्ती कल्पना: “इसवी सन पूर्व 2 हजार ते इसवी सन 2025: जहाजबांधणी उत्कृष्टतेची 4 हजार 524 वर्षे साजरी करणे”, लोथलच्या प्राचीन डॉकयार्डपासून ते मुंबई, गोवा, विशाखापट्टणम, कोलकाता आणि कोची या आधुनिक जहाजबांधणी केंद्रांपर्यंत भारताच्या सागरी वारशाचे प्रतिनिधित्व करते.
राज्यमंत्री संजय सेठ आणि सचिव (संरक्षण उत्पादन) संजीव कुमार यांनीही उपस्थितांना संबोधित केले आणि भारतातील जहाजबांधणी केंद्रे राष्ट्रीय पुनरुत्थान, तांत्रिक आत्मविश्वास आणि औद्योगिक सामर्थ्याचे प्रतीक असल्याचे वर्णन केले. दोघांनीही एक प्रमुख जहाजबांधणी राष्ट्र म्हणून भारताचे स्थान मजबूत करण्यासाठी नावीन्यपूर्णता, कौशल्य, जागतिक सहकार्य आणि हरित जहाजबांधणी पद्धतींची आवश्यकता अधोरेखित केली.
नवीन प्रकाशन
या कार्यक्रमादरम्यान, सिंह यांनी “भारताचे जहाज – पायाभूत सुविधा, क्षमता, पोहोच” या नावाच्या कॉफी-टेबल पुस्तकाचे प्रकाशन केले, ज्यामध्ये समुद्र नवप्रवर्तन आणि भारतीय जहाज उद्योगांसाठी दहा वर्षांचा एआय रोडमॅप या दोन संग्रहांचा समावेश होता.
मेरीटाईम इंडिया व्हिजन 2030, मेरीटाईम अमृत काल व्हिजन 2047 आणि संरक्षण उत्पादन उपक्रमांतर्गत धोरणात्मक सुधारणांमुळे जहाजबांधणीतील भारताची जलद प्रगती जागतिक सागरी परिदृश्यावर प्रभाव पाडण्यासाठी सज्ज असलेली परिसंस्था तयार करत आहे. सिंह यांनी पुन्हा सांगितल्याप्रमाणे, देश केवळ प्रगत जहाजे बांधण्यासाठीच नाही तर जगासाठी सुरक्षित, नाविन्यपूर्ण आणि परस्परांशी जोडलेले सागरी भविष्य घडविण्यासाठी सज्ज आहे.
टीम भारतशक्ती


























