इराणचा ‘हेवी वॉटर’ प्रकल्प हल्ल्यानंतर बंद: IAEA चा अहवाल

इराणमधील खोंदाब येथील जड पाणी (heavy water) उत्पादन प्रकल्पाचे—ज्यावर 27 मार्च रोजी हल्ला झाल्याचे त्या देशाने कळवले होते—गंभीर नुकसान झाले असून, तो आता कार्यरत नसल्याचे आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा संस्थेने रविवारी सांगितले.

या प्रकल्पात कोणत्याही घोषित अणु-सामग्रीचा समावेश नाही, असे संयुक्त राष्ट्रांच्या अणु-निरीक्षक संस्थेने ‘एक्स’ (पूर्वीचे ट्विटर) वरील एका सोशल मीडिया पोस्टमध्ये नमूद केले.

शुक्रवारी इस्रायली लष्कराने मध्य इराणमधील एका ‘हेवी वॉटर रिॲक्टर’ आणि ‘युरेनियम प्रक्रिया केंद्रा’वर केलेल्या हल्ल्याला दुजोरा दिला होता, असेही ‘अल अरेबिया इंग्लिश’ने नमूद केले.

“इस्रायली हवाई दलाने… मध्य इराणमधील अराक येथील हेवी वॉटर प्रकल्पावर हल्ला केला,” असे लष्कराने एका निवेदनात म्हटले असून, या ठिकाणाचे वर्णन “आण्विक-शस्त्रांसाठी प्लुटोनियम निर्मितीचे एक प्रमुख केंद्र” असे केले आहे.

अणुस्थळावर परिणाम

इराणी माध्यमांनी असे वृत्त दिले होते की, खोंडाब हेवी वॉटर कॉम्प्लेक्सवर अमेरिका-इस्रायलने केलेल्या हल्ल्यांमध्ये कोणतीही जीवितहानी झाली नाही किंवा त्या ठिकाणाहून किरणोत्सर्गाची गळती झाली नाही.

या वृत्तानुसार, खोंडाब गावाच्या बाहेरील अणुभट्टीचे काम 2000 च्या दशकात सुरू झाले होते, परंतु इराण आणि जागतिक महासत्तांमध्ये त्यावेळी झालेल्या मात्र आता रद्द करण्यात आलेल्या 2015 च्या अणु कराराच्या अटींनुसार ते थांबवण्यात आले.

अणुभट्टीचा गाभा काढून टाकण्यात आला आणि त्यात काँक्रीट ओतण्यात आले, ज्यामुळे ती निष्क्रिय झाली.

अल अरबिया इंग्लिशच्या वृत्तानुसार, ही संशोधन अणुभट्टी अधिकृतपणे वैद्यकीय संशोधनासाठी प्लुटोनियम तयार करण्याच्या उद्देशाने बनवली होती आणि या ठिकाणी हेवी वॉटरचा उत्पादन प्रकल्पही आहे.

इराण-अमेरिका युद्ध

अमेरिका आणि इस्रायल हे दोन्ही देश इराणवर अण्वस्त्रे मिळवण्याचा प्रयत्न करत असल्याचा आरोप करतात. मात्र इराणने आपली हीच भूमिका कायम ठेवली आहे की, त्याचा अणु-समृद्धीकरण कार्यक्रम केवळ नागरी उद्देशांसाठीच आहे.

गेल्या वर्षीही, जूनमध्ये इराण आणि इस्रायल यांच्यात झालेल्या 12 दिवसांच्या युद्धादरम्यान—ज्यावेळी अमेरिकेनेही बॉम्बहल्ले केले होते—इस्रायली हल्ल्यांचे लक्ष्य अराक येथील ‘हेवी वॉटर’ (जड पाणी) प्रकल्प बनला होता.

मात्र, या वर्षी युद्धाची सुरुवात तेव्हा झाली, जेव्हा 28 फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर हवाई हल्ले चढवले.

28 फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर संयुक्त हल्ले चढवताच, संपूर्ण मध्य-पूर्व प्रदेश युद्धाच्या खाईत लोटला गेला; या हल्ल्यांच्या प्रत्युत्तरादाखल इस्रायल आणि या क्षेत्रातील इतर अनेक देशांना लक्ष्य करून क्षेपणास्त्रे तसेच ड्रोन हल्ले करण्यात आले.

टीम स्ट्रॅटन्यूज
(रॉयटर्सच्या इनपुट्ससह)