इराणच्या ‘खर्ग’ बेटावरील तेल सुविधांवर हल्ला करण्याची ट्रम्प यांची धमकी

अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील जहाजांवर हल्ले करणे थांबवले नाही तर इराणच्या खर्ग बेटावरील तेल पायाभूत सुविधांवर हल्ला करण्याची धमकी दिली होती, हा इशारा ऐतिहासिकरित्या पुरवठा खंडित होण्याच्या पार्श्वभूमीवर बाजारपेठांचा त्रास आणखी वाढवू शकतो.

सामुद्रधुनीच्या वायव्येस सुमारे 300 मैल (500 कि. मी.) अंतरावर असलेल्या इराणच्या 90 टक्के तेलवाहतुकीसाठी निर्यात टर्मिनल असलेल्या बेटावरील लष्करी लक्ष्ये अमेरिकेने “पूर्णपणे नष्ट” केली आहेत, असे म्हणत ट्रम्प यांनी त्यांच्या शुक्रवारी दिलेल्या अंतिम इशाऱ्यासोबत सोशल मीडिया पोस्टही जोडली.

अमेरिकेच्या हल्ल्यांनी खर्ग तेल पायाभूत सुविधांना लक्ष्य केलेले नसले तरी “जर इराण किंवा इतर कोणीही होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जहाजांच्या मुक्त आणि सुरक्षित प्रवासात अडथळा आणण्यासाठी काहीही केले तर मी ताबडतोब या निर्णयाचा पुनर्विचार करेन,” असे ट्रम्प यांनी लिहिले.

शरणागतीची कोणतीही चिन्हे नाहीत

अमेरिकेच्या हल्ल्यांपासून इराण स्वतःचा बचाव करू शकलेला नाही, असा दावाही ट्रम्प यांनी केला आहे. “इराणचे सैन्य आणि या दहशतवादी राजवटीत सहभागी असलेल्या इतर सर्वांनी शस्त्रे टाकून त्यांच्या देशात आता जे काही शिल्लक आहे ते वाचवणे शहाणपणाचे ठरेल, अर्थात ते फारसे उरलेले नाही!” असे त्यांनी त्यांच्या ट्रुथ सोशल प्लॅटफॉर्मवर पोस्ट केले.

ट्रम्प यांनी शुक्रवारी पत्रकारांना सांगितले की अमेरिकन नौदल “लवकरच” होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून टँकरना एस्कॉर्ट करण्यास सुरुवात करेल, जे जगातील 20 टक्के जीवाश्म ऊर्जा पुरवठ्यासाठीचा एक महत्त्वपूर्ण मार्ग आहे.

युद्ध सुरू होऊन तिसरा आठवडा सुरू झाला असला तरी इराणने मात्र शरणागती पत्करण्याचे किंवा अमेरिका आणि इस्रायलच्या लष्करी दबावापुढे झुकण्याचे कोणतेही संकेत दिलेले नाहीत. आपल्या दिवंगत वडिलांची जागा घेणारे इराणचे सर्वोच्च नेते मोजतबा खामेनी यांनी म्हटले आहे की, एक दबावतंत्र म्हणून हा सामरिक जलमार्ग बंदच ठेवला गेला पाहिजे.

इराणच्या सशस्त्र दलांनी ‘खर्ग’वरील हल्ल्याला प्रत्युत्तर देताना म्हटले आहे की, त्यांच्या देशाच्या तेल आणि ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर कोणताही हल्ला झाल्यास, त्या प्रदेशात अमेरिकेला सहकार्य करणाऱ्या तेल कंपन्यांच्या मालकीच्या सुविधांवरही हल्ले केले जातील; अशी माहिती इराणी प्रसारमाध्यमांनी दिली आहे.

तेलविषयक पायाभूत सुविधांचे कोणतेही नुकसान नाही

इराणच्या निम-सरकारी ‘फार्स’ (Fars) वृत्तसंस्थेने सूत्रांचा हवाला देत दिलेल्या वृत्तानुसार, अमेरिकेच्या हल्ल्यांदरम्यान या बेटावर 15 हून अधिक स्फोटांचे आवाज ऐकू आले. या सूत्रांनी सांगितले की, हवाई संरक्षण यंत्रणा, नौदल तळ आणि विमानतळावरील सुविधांना लक्ष्य करण्यात आले होते; मात्र तेलविषयक पायाभूत सुविधांचे कोणतेही नुकसान झाले नाही.

28 फेब्रुवारी रोजी इस्रायल आणि अमेरिकेने युद्ध छेडण्यापूर्वीच्या काळात, ज्या इराणने आपल्या तेलाचे उत्पादन वाढवले ​​होते, त्या इराणने आजही दररोज 11 लाख ते 15 लाख बॅरल्स या दराने तेलाची निर्यात सुरूच ठेवली आहे, असे TankerTracker.com आणि Kpler च्या आकडेवारीवरून दिसून येते.

‘खर्ग’ (Kharg) बेटावरून इराणमार्फत निर्यात होणाऱ्या तेलाचा मोठा हिस्सा चीनकडे जातो; चीन हा जगातील कच्च्या तेलाचा (crude Oil) सर्वात मोठा आयातदार देश आहे.

अमेरिकेच्या हल्ल्यांमुळे या बेटावरील पाइपलाइन्स, टर्मिनल्स आणि साठवणुकीच्या टाक्यांच्या गुंतागुंतीच्या जाळ्याचे काही नुकसान झाले आहे का, याकडे  जागतिक बाजाराचे बारीक लक्ष लागलेले आहे. अगदी किरकोळ स्वरूपाचा व्यत्यय जरी निर्माण झाला असता, तरी त्यामुळे जागतिक तेलाचा पुरवठा आणखीच मर्यादित झाला असता आणि आधीच अस्थिर असलेल्या बाजारावरचा ताण आणखी वाढला असता.

इराणने आपल्या हवाई हद्दीत पाच ड्रोन पाडण्यात यश मिळाल्याचा दावाही केला आहे. या युद्धकाळात इराणने पाडलेल्या अमेरिका आणि इस्रायलच्या ड्रोनची एकूण संख्या आता 114 झाली आहे, असे इराणच्या सरकारी दूरचित्रवाणीने शनिवारी दिलेल्या वृत्तात नमूद केले आहे.

युद्धाच्या संभाव्य कालावधीबद्दल ट्रम्प यांच्या बदलत्या टिप्पण्यांमुळे तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी वाढ झाली आहे. युद्धाची सुरुवात अमेरिका आणि इस्रायलींनी इराणवर केलेल्या मोठ्या बॉम्बहल्ल्यांने झाली आणि लवकरच प्रादेशिक संघर्षात रूपांतर झाले. त्याचे परिणाम जगभरातील ऊर्जा आणि शेअर बाजारांवर झाले.

बाजारपेठेत गोंधळ

इराकी राजधानी बगदादमधील अमेरिकन दूतावासावर शनिवारी क्षेपणास्त्र हल्ला झाला, ज्यामुळे इमारतीला आग लागून तिथून धूर निघत होता, असे इराकी सुरक्षा सूत्रांनी सांगितले. त्यांच्याकडे हल्ल्याबद्दल अधिक माहिती नाही.

इराणच्या तस्निम वृत्तसंस्थेने दिलेल्या वृत्तानुसार, या प्रदेशातील इतर हल्ल्यांमध्ये, इराणच्या क्रांतिकारी रक्षकांनी सांगितले की त्यांनी लेबनॉनच्या हिजबुल्लाह या बंडखोर संघटनेसह इस्रायलवर अतिरिक्त हल्ले केले आहेत.

शनिवारी सकाळी होर्मुझच्या सामुद्रधुनीच्या बाहेर असलेल्या युएईच्या फुजैरा बंदरात तेल भरण्याचे काम थांबविण्यात आले आहे, असे वृत्त ब्लूमबर्ग न्यूजने शनिवारी या प्रकरणाशी परिचित असलेल्या लोकांच्या हवाल्याने दिले.

दक्षिण लेबनॉनमधील ‘बोर्ज कालाउइया’ या शहरातील एका आरोग्य केंद्रावर इस्रायलने केलेल्या हल्ल्यात किमान 12 वैद्यकीय कर्मचाऱ्यांचा मृत्यू झाला, असे लेबनॉनच्या आरोग्य मंत्रालयाचा हवाला देत तेथील सरकारी वृत्तसंस्थेने शनिवारी वृत्त दिले.

टीम स्ट्रॅटन्यूज
(रॉयटर्सच्या इनपुट्ससह)