भारतातील 33 दिवसांच्या ग्राउंडिंगनंतर F35B स्टेल्थ जेट मायदेशी परतणार

आपात्कालीन परिस्थितीत जमिनीवर उतरवण्यात आल्यानंतर दक्षिण भारतात एका महिन्यापेक्षा जास्त काळ मुक्काम केलेल्या ब्रिटिश रॉयल नेव्हीचे F35B लाईटनिंग II स्टेल्थ लढाऊ विमान अखेर उड्डाणासाठी तयार आहे, ज्यामुळे तिरुवनंतपुरम आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरील या लढाऊ विमानाचा अनपेक्षित मुक्काम आता हलणार आहे.

एचएमएस प्रिन्स ऑफ वेल्सवरील ब्रिटनच्या वाहक हल्ला गटाचा भाग असलेल्या पाचव्या पिढीच्या विमानाला प्रतिकूल हवामान परिस्थिती आणि परिचालन अडथळ्यांच्या संयोजनामुळे 14 जून रोजी आपत्कालीन लँडिंग करावे लागले होते. सुरुवातीला याकडे एक संक्षिप्त तांत्रिक विराम म्हणून पाहिले जात होते. मात्र या तांत्रिक अडचणींचे रूपांतर 35 दिवसांच्या आंतरराष्ट्रीय दुरुस्ती कार्यात झाले. यात ब्रिटिश संरक्षण अधिकारी, भारतीय अधिकारी आणि एरोस्पेस अभियंते यांच्यात समन्वय साधून ही तांत्रिक अडचण दूर करण्यात आली आहे.

“F-35B लवकरच निघणार आहे. आवश्यक दुरुस्तीचे प्रोटोकॉल पूर्ण झाले आहेत आणि विमान उड्डाणासाठी तयार असल्याचे सांगितले जात आहे,” असे एका सूत्राने सांगितले. सुरक्षेच्या कारणास्तव त्याच्या उड्डाणाच्या वेळेबाबत गुप्तता पाळली जात असली तरी, त्या दृष्टीने सुरू असणारी तयारी अंतिम टप्प्यात असल्याचे वृत्त आहे.

भारतात दुरुस्ती

नाटो स्टील्थ लढाऊ विमानाचे बिगर-सहयोगी देशात दुरुस्तीचे काम सुरू असल्याचे हे एक दुर्मिळ उदाहरण आहे. या प्रदेशातील ब्रिटीश किंवा नाटो-संलग्न तळांमध्ये त्वरित प्रवेश नसल्यामुळे, ब्रिटनने प्रमाणित भारतीय देखभाल, दुरुस्ती आणि दुरुस्ती (MRO) सुविधा वापरण्याची निवड केली, ज्यामुळे तो भारत-ब्रिटन संरक्षण सहकार्यातील एक उल्लेखनीय टप्पा ठरला.

सुमारे 40 कर्मचाऱ्यांच्या दुसऱ्या चमूसह ब्रिटनच्या तज्ज्ञ अभियंत्यांचे या महिन्याच्या सुरुवातीला विमानाची कार्यस्थिती पुनर्संचयित करण्यासाठी उपकरणांसह भारतात आगमन झाले होते. रॉयल नेव्ही तंत्रज्ञांना प्रारंभिक दुरुस्तीमुळे समस्यांचे निराकरण करण्यात अपयश आले, ज्यामुळे लॉकहीड मार्टिनकडून अधिकृत कर्मचारी तैनात करण्यात आले.

F35B प्रणालींच्या अत्यंत वर्गीकृत स्वरूपामुळे, विशेषतः त्याच्या गुप्त आणि संवेदक तंत्रज्ञानामुळे लॉजिस्टिकल आव्हान आणखी वाढले. भारताच्या केंद्रीय औद्योगिक सुरक्षा दलाने (सीआयएसएफ) आणि ब्रिटीश लष्करी कर्मचाऱ्यांनी संयुक्तपणे संरक्षण दिलेले हे विमान सतत देखरेखीखाली ठेवण्यात आले होते.

विमान उभे राहण्याची किंमत

विमानाचा वाढीव मुक्काम आर्थिक बिलासह आला आहे. F35B साठी दररोज अंदाजे 26 हजार 261 रुपये (सुमारे 300 अमेरिकन डॉलर्स) पार्किंग शुल्क आकारले जात आहे. 33 दिवसांच्या कालावधीत, ही रक्कम आतापर्यंत 8.6 लाख रुपयांपेक्षा (अंदाजे 10 हजार अमेरिकन डॉलर्स) जास्त आहे, जी या प्रमाणातील आघाडीच्या लष्करी मालमत्तेसाठी एक लक्षणीय परंतु आटोक्यात असणारी किंमत आहे.

धोरणात्मक परिणाम

भारताच्या इंटिग्रेटेड एअर कमांड अँड कंट्रोल सिस्टमने (आयएसीसीएस) अरबी समुद्रावर असताना विमानाचा मागोवा घेतल्यानंतर या घटनेने संरक्षण वर्तुळात व्यापक लक्ष वेधले. जरी F35B हे गुप्त निरीक्षणक्षमतेसाठी तयार केले गेले असले, तरी तज्ज्ञांनी हे दाखवून दिले आहे की, परिचित लढाऊ वातावरणाच्या बाहेर कार्यरत असताना, ‘गुप्तता’ म्हणजे संपूर्ण अदृश्यता नाही.

विमान पूर्णपणे सुटे करून त्याचे भाग C-17 वाहतूक विमानातून परत पाठवले जाऊ शकतात की नाही याबद्दलचे आखाडे बांधले जात असताना, ब्रिटनच्या अधिकाऱ्यांनी जोर देऊन सांगितले की अशा आकस्मिकतेचा पाठपुरावा केवळ स्थळावरील दुरुस्ती अयशस्वी झाल्यास केला जाईल-जे सुदैवाने त्यांनी केले नाही.

राजनैतिक आणि दळणवळणविषयक चाचणी

या दुर्मिळ आंतरराष्ट्रीय ग्राउंडिंगने सागरी आणि सुरक्षिततेच्या मुद्द्यांवर वाढत्या प्रमाणात जुळलेल्या दोन राष्ट्रांमधील सहकार्याची वास्तविक-जागतिक चाचणी म्हणून काम केले. घरच्या तळापासून दूर असलेल्या प्रगत लढाऊ मंचांना पाठिंबा देण्यामध्ये असलेल्या गुंतागुंतीवरही त्यांनी प्रकाश टाकला.

हुमा सिद्दीकी