नेपाळमधील जेन झीचे लक्ष आता नवीन अंतरिम नेत्यांच्या निवडीकडे

नेपाळमध्ये, सरकार कोसळण्यास भाग पाडणारी तरुण-केंद्रित चळवळ आता नवीन नेत्यांची निवड करण्याकडे लक्ष केंद्रित करत आहे. माजी डीजे आणि अल्प-ज्ञात नॉन-प्रॉफिट संस्थेच्या नेतृत्वाखालील या मोहिमेने मोठ्या प्रमाणात निदर्शने करण्यासाठी आणि एक अनपेक्षित राजकीय शक्ती म्हणून उदयास येण्यासाठी सोशल मीडिया गेमिंग ॲपचा वापर केला आहे.

हामी नेपाळचे (आम्ही नेपाळ आहोत) 36 वर्षीय संस्थापक सुदान गुरुंग यांनी डिस्कॉर्ड मेसेजिंग ॲप आणि इंस्टाग्रामचा वापर करून मोठ्या प्रमाणात निदर्शने केली ज्यामुळे पंतप्रधान के.पी. शर्मा ओली यांना राजीनामा द्यावा लागला, असे निदर्शनांमध्ये सहभागी असलेल्या डझनभर लोकांनी सांगितले.

या गटाने बंदी घातलेल्या प्लॅटफॉर्मवर प्रवेश करण्यासाठी व्हीपीएनचा वापर केला आणि हजारो तरुणांपर्यंत पोहोचलेल्या कृतींचे आवाहन केले, असे त्यांनी सांगितले. ओलींच्या प्रतिनिधींशी टिप्पणीसाठी संपर्क साधता आला नाही.

“मला डिस्कॉर्डवरील एका गटात सामील होण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आले होते जिथे सुमारे 400 सदस्य होते. त्यांनी आम्हाला संसदेपासून काही किलोमीटर अंतरावर असलेल्या निषेध मोर्चात सामील होण्यास सांगितले,” असे 18 वर्षीय विद्यार्थी करण कुलुंग राय, जो या गटाचा भाग नाही, म्हणाला.

‘फेक न्यूज’

डिस्कॉर्डवरील हामी नेपाळच्या सुरुवातीच्या सोशल मीडिया पोस्ट इतक्या प्रभावशाली झाल्या की त्यांचा संदर्भ राष्ट्रीय टेलिव्हिजनवरही देण्यात आला.

निदर्शने हिंसक होत असताना, गटाने “फेक न्यूज” असणारे संदेश देखील ओळखले आणि रुग्णालयाचे फोन नंबर शेअर केले.

सुरक्षेच्या कारणास्तव ऑनलाइन प्रॉक्सी नावे वापरल्यामुळे ओळख न सांगण्याची विनंती करणाऱ्या हामी नेपाळ सदस्यांनी सांगितले की, गुरुंग आणि गटाचे इतर नेते 5 मार्च रोजी निवडणुका होईपर्यंत नवीन अंतरिम नेतृत्वाची नियुक्ती यासह महत्त्वाच्या निर्णयांमध्ये केंद्रस्थानी आले आहेत.

भ्रष्टाचाराविरुद्ध कठोर भूमिका घेणाऱ्या माजी मुख्य न्यायाधीश सुशीला कार्की यांची अंतरिम पदावर नेपाळच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान म्हणून नियुक्ती करण्यासाठी त्यांनी देशाचे राष्ट्रपती आणि लष्करप्रमुखांना आधीच पटवून दिले आहे, असे गटातील तीन सदस्यांनी सांगितले.

“सत्ता जनतेकडे राहील याची मी खात्री करेन आणि प्रत्येक भ्रष्ट राजकारण्याचा व्यवस्थित न्याय होईल,” असे गुरुंग यांनी गुरुवारी झालेल्या निषेधानंतरच्या पहिल्या पत्रकार परिषदेत सांगितले.

रविवारी, गुरुंग आणि त्यांची टीम प्रमुख मंत्रिमंडळातील इतर पदे निश्चित करण्यासाठी आयोजित बैठकांमध्ये होती आणि मागील प्रशासनाने नियुक्त केलेल्या काही सरकारी अधिकाऱ्यांना काढून टाकण्याचा प्रस्ताव मांडत होती, असे हामी नेपाळच्या सदस्यांनी सांगितले.

“कार्की आणि गटातील सदस्यांमध्ये बैठका सुरू आहेत. आम्ही लवकरच मंत्रिमंडळाची यादी अंतिम करू,” असे एका सदस्याने सांगितले. गुरुंग आणि कार्की यांनी त्यांच्या मोबाईल फोनवर पाठवलेल्या प्रश्नांना लगेच उत्तर दिले नाही.

“प्रक्रिया काळजीपूर्वक पार पाडली जात आहे, जेणेकरून त्यात कुशल आणि सक्षम तरुणांचा समावेश असेल,” असे हामी नेपाळ यांनी इंस्टाग्रामवर सांगितले.

डीजे ते क्रांतिकारी नेता

सोमवारी तरुणांनी केलेली निदर्शने – यांत सहभागी बहुतेकजण वीस वर्ष वयोगटातील होते – काही तासांतच प्राणघातक ठरली आणि त्यामुळे सरकार पडले.

ही निदर्शने सरकारी भ्रष्टाचाराच्या आरोपांवर आधारित होती आणि अनेक सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर बंदी घातल्यानंतर ती सुरू झाली.  निदर्शकांची रस्त्यावरील पोलिस अधिकाऱ्यांशी झटापट झाली, ज्यामध्ये किमान 72 जणांचा मृत्यू झाला तर 1 हजार 300 हून अधिक जण जखमी झाले.

गुरुंग, जे जेन झीच्या वयोगटातील तरुणांपेक्षा मोठे आहेत, आणि त्यांच्या टीमने कोणतेही मंत्रिमंडळ पद न घेण्याची शपथ घेतली आहे परंतु ते भविष्यातील निर्णय प्रक्रियेचा भाग बनू इच्छितात.

“आम्हाला राजकारणी व्हायचे नाही. सुदान गुरुंग फक्त ‘जेन झी’ गटाला मदत करत होते आणि आम्ही फक्त राष्ट्राचा आवाज आहोत आणि नेतृत्व पदे घेण्यात आम्हाला रस नाही,” असे गटाचे 26 वर्षीय स्वयंसेवक रोनेश प्रधान म्हणाले.

हामी नेपाळची स्थापना करण्यापूर्वी डीजे असलेले गुरुंग यांनी 2015 मध्ये नेपाळच्या इतिहासातील सर्वात भयानक भूकंपात 9 हजारांहून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला तेव्हा आणि कोविड-19 साथीच्या काळात नागरी मदतीचे आयोजन केले होते.

इंस्टाग्राम अकाउंट चालवणाऱ्या टीम सदस्यांचे फॉलोअर्स 1 लाख 60 हजारांहून अधिक झाले आहेत आणि गुरुंग यांच्यासोबत डिस्कॉर्ड पोस्टमध्ये 24 वर्षीय कॅफे मालक ओजस्वी राज थापा आणि कायदा पदवीधर रेहान राज दंगल यांचा समावेश आहे.

नेपाळमध्ये अत्यंत कमी काळात एक मुखर निषेध चळवळीचा नेता म्हणून उदयास आलेल्या थापा यांनी एका मुलाखतीत सांगितले की न्यायव्यवस्था स्वतंत्र नाही आणि अंतरिम सरकार स्थापन झाल्यानंतर तिचे स्वातंत्र्य सुनिश्चित करणे ही एक प्रमुख प्राथमिकता आहे.

“आम्हाला संविधानात काही बदल करण्याची आवश्यकता असू शकते परंतु आम्हाला संविधान विसर्जित करायचे नाही,” असे ते गुरुवारी म्हणाले.

टीम स्ट्रॅटन्यूज
(रॉयटर्सच्या इनपुट्ससह)