बांगलादेश निवडणूक चर्चेत भारताचा नामोल्लेख क्वचितच का केला जातोय?

स्ट्रॅटन्यूज ग्लोबलचे मुख्य संपादक नितीन अ. गोखले नुकतेच ढाका दौऱ्यावरून परतले आहेत, त्यांच्या मते, 12 फेब्रुवारीच्या सार्वत्रिक निवडणुकांपूर्वी बांगलादेशची राजधानी निवडणुकीच्या आशावादाचे एक दुर्मिळ वातावरण अनुभवत आहे. जवळपास दोन दशकांत पहिल्यांदाच मुक्तपणे मतदान करता येईल, अशी आशा मतदारांना आहे.

गोखले यांनी सांगितले की, अधिकृत प्रचार कालावधी सुरू झाल्यानंतर दोन दिवसांनी ते ढाक्यात पोहोचले आणि त्यांना एक शांत, पण उत्सुकतापूर्ण वातावरण आढळले. प्रचारावरील खर्चाच्या कायदेशीर मर्यादांमुळे मोठ्या सभा आणि भव्य प्रदर्शनांवर निर्बंध आले असले तरी प्रचाराला आवश्यक  वातावरण तयार झाले होते. “सर्व वयोगटांतील लोकांना विश्वास आहे की ते अखेरीस मुक्त आणि निष्पक्ष निवडणुकीत मतदान करू शकतील,” असे ते म्हणाले. गेल्या तीन निवडणुकांमध्ये हा अधिकार नाकारल्याबद्दल लोकांमध्ये असलेला संतापही त्यांनी नमूद केला.

अवामी लीगला निवडणूक लढवण्यास मनाई असल्याने, गोखले यांनी या निवडणुकीचे वर्णन एक असामान्यपणे खुली स्पर्धा असे केले. ही स्पर्धा प्रामुख्याने बांगलादेश नॅशनॅलिस्ट पार्टी (बीएनपी) आणि जमात-ए-इस्लामी यांच्यात आहे, जे आता मित्रपक्ष राहिलेले नाहीत आणि वर्चस्वासाठी थेट स्पर्धा करत आहेत. दोन्ही पक्षांनी खाजगीत कबूल केले आहे की, जर कोणत्याही पक्षाला बहुमत मिळाले नाही, तर राष्ट्रीय एकता सरकारची आवश्यकता भासू शकते, असे गोखले म्हणाले. मात्र, अशा परिणामाकडे व्यापकपणे संशयाने पाहिले जात आहे, कारण यामुळे अंतरिम प्रशासनाचा प्रभाव वाढू शकतो.

गोखले यांनी जमात-ए-इस्लामीच्या वाढत्या पुनरागमनाचे निरीक्षण करताना सांगितले की या संघटनेने गेल्या 18 महिन्यांमध्ये पद्धतशीरपणे आपली संघटनात्मक पोहोच वाढवली आहे आणि आपली प्रतिमा नव्याने घडवली आहे. त्यांच्या भेटीदरम्यान, ते एका तरुण जमात उमेदवाराला भेटले, ज्याने राष्ट्रनिर्माण, महिला सक्षमीकरण, गरिबी निर्मूलन आणि सुधारलेल्या आंतरराष्ट्रीय संबंधांबद्दल चर्चा केली. गोखले म्हणाले की, जमातचे नेते आपण पाकिस्तानपेक्षा वेगळी ‘बांगलादेशी जमात’ आहोत यावर जोर देत आहेत आणि स्वतःला अजूनही संधी न मिळालेला तसेच भ्रष्टाचारमुक्त पक्ष म्हणून सादर करत आहेत.

जमातची एकही महिला उमेदवार नसताना आणि भविष्यातही महिला प्रमुख नसेल असे ते उघडपणे सांगत असले तरी, गोखले म्हणाले की हा पक्ष घरोघरी जाऊन संपर्क साधण्यासाठी, विशेषतः गृहिणी आणि विद्यार्थिनींमध्ये, महिला कार्यकर्त्यांचा सक्रियपणे वापर करत आहे. त्यांना भेटलेल्या व्यावसायिक नेत्यांनी संमिश्र भावना व्यक्त केल्या, परंतु त्यांनी स्थैर्याला प्राधान्य दिले, आणि एकाने टिप्पणी केली की, “व्यवसायाला अनिश्चितता अजिबात आवडत नाही.”

गोखले यांनी नमूद केले की, रस्त्यावरील प्रचाराच्या कथनांमध्ये भारताचा नामोल्लेख मोठ्या प्रमाणात टाळला जात आहे, अर्थात बांगलादेशी उच्चभ्रू वर्गातील काही गट गेल्या काही वर्षांपासून अवामी लीगवर जास्त विश्वास ठेवल्याबद्दल नवी दिल्लीला दोष देत आहेत. त्यांनी असा युक्तिवाद केला की, अखेरीस नवी दिल्लीकडे, जमातची महत्त्वपूर्ण भूमिका असलेल्या सरकारसह, कोणत्याही कायदेशीर सरकारशी संबंध ठेवण्याशिवाय फारसा पर्याय राहणार नाही.

गोखले म्हणाले की, बाह्यतः पाश्चात्य राजदूतांची उपस्थिती मोठ्या प्रमाणावर दिसत असली आणि उच्चभ्रू वर्गाकडून त्यांना प्रभावशाली मानले जात असले, तरी चीन व्यावसायिक हितांवर लक्ष केंद्रित करून आपली सार्वजनिक प्रतिमा मर्यादित ठेवतो. त्यांनी पुढे सांगितले की, पाकिस्तान पुन्हा एकदा बांगलादेशच्या सुरक्षा आणि व्यावसायिक क्षेत्रांमध्ये आपला प्रभाव वाढवत आहे, आणि या घडामोडींवर भारत बारकाईने लक्ष ठेवेल.

असुरक्षितता असूनही, गोखले म्हणाले की, पहिल्यांदाच मतदान करणाऱ्या मतदारांमधील उत्साह—ज्यामध्ये विशेषतः निवडणुकीत भाग घेण्यासाठी परत आलेल्या स्थलांतरित कामगारांचा समावेश आहे जो राजकीय बदलाची खरी इच्छा दर्शवतो.

संपूर्ण भाग बघण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा-

रामानंद सेनगुप्ता