ब्रिटनच्या बीजिंगसोबत व्यवसाय करण्याच्या योजनेवरून अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इशारा दिला असून पंतप्रधान कीर स्टारमर यांनी मात्र शुक्रवारी चीन दौऱ्यावर असताना, चीनसोबतचे संबंध नव्याने सुरू करण्यामागील आर्थिक फायद्यांचे कौतुक केले.
एकीकडे पाश्चात्य नेते ट्रम्प यांच्या अनिश्चित धोरणांमुळे गोंधळलेले असताना, चीनला भेट देणाऱ्या नेत्यांच्या यादीत आता स्टारमर यांचे नाव जोडले गेले आहे.
गुरुवारी राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्यासोबत झालेल्या तीन तासांच्या चर्चेत, ब्रिटनच्या पंतप्रधानांनी सुधारित बाजारपेठ प्रवेश, कमी टॅरिफ आणि गुंतवणुकीच्या करारांसह ‘अधिक सुसंस्कृत संबंधां’ची मागणी केली, तसेच फुटबॉल आणि शेक्सपियरवरही चर्चा केली.
दुसरीकडे, वॉशिंग्टनमध्ये, घनिष्ठ संबंधांबद्दलच्या प्रश्नांना उत्तर देताना ट्रम्प म्हणाले, “बरं, त्यांच्यासाठी असे करणे खूप धोकादायक आहे.” ते केनेडी सेंटरमध्ये ‘मेलानिया’ चित्रपटाच्या प्रीमियरपूर्वी पत्रकारांशी बोलत होते.
त्यांनी यावर अधिक कोणतेही भाष्य केले नाही.
‘खरी प्रगती’
एप्रिलमध्ये चीनला भेट देण्याची योजना असलेले ट्रम्प यांनी गेल्या आठवड्यात कॅनडावर शुल्क लादण्याची धमकी दिली, कारण पंतप्रधान मार्क कार्नी यांनी अलीकडील भेटीदरम्यान बीजिंगसोबत आर्थिक करार केले होते.
डाऊनिंग स्ट्रीटच्या प्रवक्त्याने आणि चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने ट्रम्प यांच्या वक्तव्यावर तात्काळ प्रतिक्रिया देण्याच्या विनंतीला प्रतिसाद दिला नाही.
ट्रम्प यांच्या टिप्पणीच्या सुमारास, स्टारमर यांनी चिनी राजधानीत यूके-चीन बिझनेस फोरमच्या बैठकीत सांगितले की, शी यांच्यासोबतच्या त्यांच्या “अत्यंत सौहार्दपूर्ण” भेटींमुळे “आम्ही अपेक्षा केल्याप्रमाणेच संवाद साधला गेला”.
ते पुढे म्हणाले, “आम्ही सौहार्दपूर्ण संवाद साधला आणि खरोखरच काही खरी प्रगती केली, कारण यूकेकडे देण्यासारखे बरेच काही आहे.”
स्टारमर यांनी व्हिसा-मुक्त प्रवास आणि व्हिस्कीवरील कमी टॅरिफबाबतच्या करारांचे कौतुक करत त्यांना “हा खूप महत्त्वाचा करार आहे, जो या संबंधांच्या बाबतीत आम्ही काय करत आहोत त्याचे प्रतीक आहे,” असे म्हटले.
“याच मार्गाने आपण परस्पर विश्वास आणि आदर निर्माण करतो, जे खूप महत्त्वाचे आहे,” असे स्टारमर म्हणाले.
दोन्ही देशांशी संबंध
स्टार्मर, ज्यांच्या लेबर पार्टी सरकारने दिलेल्या वचनांनुसार सध्या आर्थिक वाढ साध्य करण्यासाठी संघर्ष करावा लागत आहे, त्यामुळे त्यांनी जगातील दुसऱ्या सर्वात मोठ्या अर्थव्यवस्थेशी संबंध सुधारण्याला प्राधान्य दिले आहे.
त्यांचा चीन दौरा अशा वेळी होत आहे, जेव्हा ट्रम्प यांच्याकडून व्यापार टॅरिफ वाढीची सतत दिली जाणारी धमकी आणि डेन्मार्कचा स्वायत्त प्रदेश असलेल्या ग्रीनलँडवर ताबा मिळवण्याच्या प्रतिज्ञांमुळे अमेरिकेचे जुने मित्रराष्ट्र, ज्यात ब्रिटनचाही समावेश आहे, अस्वस्थ झाले आहेत.
चीनला जाणाऱ्या विमानात पत्रकारांशी बोलताना स्टार्मर म्हणाले की, अमेरिकेशी जवळून काम करण्याचा आपल्या देशाचा दीर्घ इतिहास असल्यामुळे, ब्रिटन ट्रम्प यांना नाराज न करता चीनसोबतचे आर्थिक संबंध अधिक दृढ करू शकतो.
संरक्षण, सुरक्षा, गुप्तचर आणि व्यापार यांसारख्या क्षेत्रांबाबत बोलताना ते म्हणाले, “अमेरिकेशी असलेले आमचे संबंध हे आमच्या सर्वात जवळच्या संबंधांपैकी एक आहेत.”
स्टारमर म्हणाले की, ब्रिटनला अमेरिका किंवा चीन यांच्यापैकी कोणाशी अधिक घनिष्ठ संबंध ठेवायचे, हे निवडण्याची गरज भासणार नाही. त्यांनी ट्रम्प यांच्या सप्टेंबरमधील ब्रिटन भेटीचा उल्लेख केला, ज्या भेटीदरम्यान देशात 150 अब्ज पौंडच्या अमेरिकन गुंतवणुकीची घोषणा करण्यात आली होती.
सामान्यतः ट्रम्प यांच्यावर टीका करणे टाळणारे स्टारमर, गेल्या काही आठवड्यांपासून अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांना विरोध करण्यासाठी अधिक तयार असल्याचे दिसले आहेत.
गेल्या आठवड्यात काही नाटो सैनिक आघाडीच्या लढाईपासून दूर राहिले, याबद्दलच्या त्यांच्या ‘खरं तर धक्कादायक’ टिप्पणीबद्दल त्यांनी ट्रम्प यांना माफी मागण्याची विनंती केली आणि ग्रीनलँडचे विलीनीकरण करण्याच्या त्यांच्या मागण्यांना आपण बळी पडणार नाही असेही सांगितले.
निर्यातीसाठी कठीण बाजारपेठ
कार्नी यांच्या व्यतिरिक्त, फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी डिसेंबरमध्ये चीनला भेट दिली होती, त्यावेळी शी जिनपिंग यांनी राजधानीबाहेरील एका दुर्मिळ दौऱ्यावर त्यांच्यासोबत प्रवास केला होता. जर्मनीचे चान्सलर फ्रेडरिक मर्झ लवकरच चीनला भेट देण्याची शक्यता आहे.
जवळच्या संबंधांवर ट्रम्प यांच्या गुरुवारी केलेल्या टिप्पणीपूर्वी, त्यांचे वाणिज्य सचिव हॉवर्ड लुटनिक म्हणाले होते की, चीनसोबतचे स्टारमर यांचे प्रयत्न यशस्वी होण्याची शक्यता कमी आहे.
“चिनी लोक सर्वात मोठे निर्यातदार आहेत आणि जेव्हा तुम्ही त्यांना निर्यात करण्याचा प्रयत्न करता, तेव्हा ते खूपच अवघड असते,” असे ते पत्रकारांना म्हणाले. “त्यामुळे जर ब्रिटिश चीनला निर्यात करण्याचा प्रयत्न करत असतील, तर त्यांना शुभेच्छा… पण याची शक्यता कमीच आहे.”
कॅनडाप्रमाणेच ब्रिटनलाही टॅरिफ वाढीची ट्रम्प धमकी देतील का, असे विचारले असता ल्युटनिक म्हणाले, “मला वाटते की कॅनडाने गोष्टी थोड्या वेगळ्या पद्धतीने हाताळल्या.”
“ते म्हणाले की जगात दोन महासत्ता आहेत आणि आम्हाला कोणासोबत व्यापार करायचा आहे याची निवड आम्ही करणार आहोत, आणि या गोष्टी अशाच प्रकारे चालतील.”
“जोपर्यंत ब्रिटनचे पंतप्रधान अमेरिकेशी दोन हात करत नाहीत आणि काही अत्यंत कठोर गोष्टी बोलत नाहीत, तोपर्यंत असे होईल असे मला वाटत नाही,” असे ल्युटनिक पुढे म्हणाले.
टीम स्ट्रॅटन्यूज
(रॉयटर्सच्या इनपुट्ससह)
