अमेरिकन गुंतवणुकीला प्रोत्साहन मिळेल या हेतूने ट्रम्प प्रशासनाने गुरुवारी व्हेनेझुएलाच्या तेल उद्योगावरील काही निर्बंध शिथिल केले. या महिन्याच्या सुरुवातीला अमेरिकन सैन्याने व्हेनेझुएलाचे राष्ट्राध्यक्ष निकोलस मादुरो यांना पदच्युत केल्यानंतर हा निर्णय घेण्यात आला.
अमेरिकेच्या ट्रेझरी विभागाने व्हेनेझुएला सरकार आणि सरकारी तेल कंपनी पीडीव्हीएसए यांच्याशी संबंधित व्यवहारांना अधिकृत मान्यता दिली आहे. यामध्ये “एखाद्या स्थापित अमेरिकन संस्थेद्वारे व्हेनेझुएला-मूळ तेलाची उचल, निर्यात, पुनर्निर्यात, विक्री, पुनर्विक्री, पुरवठा, साठवणूक, विपणन, खरेदी, वितरण किंवा वाहतूक, तसेच अशा तेलाच्या शुद्धीकरणाचा” समावेश आहे.
‘जनरल लायसन्स’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या अधिकृततेमध्ये व्हेनेझुएलाच्या तेल उत्पादनावरील निर्बंध हटवण्याची कोणतीही भाषा समाविष्ट नव्हती. या उपायांमुळे व्हेनेझुएलाच्या कच्च्या तेलाच्या उत्पादनावरील निर्बंध कायम राहतील याची व्हाईट हाऊसच्या एका अधिकाऱ्याने पुष्टी केली, आणि पुढे सांगितले की, यामुळे “विद्यमान उत्पादनाच्या प्रवाहामध्ये मदत होईल” आणि निर्बंध शिथिल करण्याबाबत लवकरच आणखी घोषणा केल्या जातील.
अब्जावधी डॉलर्सची गुंतवणूक
या निर्णयामुळे व्हेनेझुएलाच्या खिळखिळ्या झालेल्या ऊर्जा क्षेत्रात अब्जावधी डॉलर्सची नवीन अमेरिकन गुंतवणूक होऊ शकते, परंतु यात चीन आणि रशियासारख्या प्रतिस्पर्धी देशांच्या कंपन्यांना वगळण्यात आले आहे, ज्यामुळे देशाच्या पुनर्बांधणीसाठी ‘अमेरिका फर्स्ट’ दृष्टिकोनाचे संकेत मिळतात.
काही निर्बंध शिथिल करणे हे वैयक्तिक सवलती देण्याच्या पूर्वीच्या धोरणापेक्षा एक मोठा बदल दर्शवणारे आहे.
राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या पहिल्या प्रशासनादरम्यान, मादुरो यांच्या पहिल्या पुनर्निवडणुकीनंतर, ज्याला वॉशिंग्टनने मान्यता दिलेली नव्हती, ट्रेझरीच्या परदेशी मालमत्ता नियंत्रण कार्यालयाने 2019 मध्ये व्हेनेझुएलाच्या संपूर्ण ऊर्जा उद्योगाला अमेरिकन निर्बंधांच्या अधीन घोषित केले होते.
हा परवाना अशा कोणत्याही पेमेंट अटींना अधिकृत करत नाही, ज्या व्यावसायिकदृष्ट्या वाजवी नाहीत, ज्यात कर्ज अदलाबदल किंवा सोन्यातील पेमेंटचा समावेश आहे, किंवा ज्या डिजिटल चलनात नमूद केलेल्या आहेत.
या परवान्यामध्ये रशिया, इराण, उत्तर कोरिया आणि क्युबा येथे असलेल्या किंवा त्यांच्याद्वारे नियंत्रित असलेल्या व्यक्ती किंवा संस्थांशी संबंधित कोणतेही व्यवहार वगळण्यात आले आहेत. यात व्हेनेझुएला किंवा युनायटेड स्टेट्सच्या कायद्यांतर्गत संघटित असलेल्या, आणि ज्यांची मालकी प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे, पीपल्स रिपब्लिक ऑफ चायनाच्या कायद्यांतर्गत असलेल्या किंवा चीनमध्ये असलेल्या व्यक्तीच्या संयुक्त उद्यमाद्वारे आहे, अशा अवरुद्ध जहाजे आणि संस्थांशी संबंधित व्यवहारांचाही समावेश नाही.
अमेरिका फर्स्ट
तेल उत्पादक कंपन्या शेवरॉन, रेपसोल आणि ईएनआय, रिफायनर रिलायन्स इंडस्ट्रीज आणि काही अमेरिकन तेल सेवा पुरवठादारांनी गेल्या काही आठवड्यांत ओपेक सदस्य देशातून उत्पादन किंवा निर्यात वाढवण्यासाठी परवान्यांची मागणी केली होती. या कंपन्या पीडीव्हीएसएच्या भागीदार आणि ग्राहक आहेत.
ह्यूज हबर्ड अँड रीड येथील वकील आणि ओएफएसीचे माजी निर्बंध तपासनीस जेरेमी पॅनर म्हणाले की, हा परवाना व्यापक आहे, कारण तो व्हेनेझुएलाच्या तेलाचे शुद्धीकरण, वाहतूक आणि ‘उत्पादन’ यासह अनेक कार्यांसाठी मार्ग खुला करतो.
मात्र याची व्याप्ती मर्यादित आहे, कारण तो केवळ अमेरिकन कंपन्यांनाच लागू होतो.
क्लियरव्ह्यू एनर्जी पार्टनर्सचे विश्लेषक केविन बुक म्हणाले की, हा परवाना नवीन गुंतवणुकीचा विचार करणाऱ्या अमेरिकन कंपन्यांना स्पष्टता देऊ शकतो, तर अमेरिकेतर संस्थांसाठी प्रकरणानुसार समीक्षेचा पूर्वीचाच निकष कायम ठेवण्यात आला आहे.
“थोडक्यात, असे दिसते की ‘अमेरिका आधी, इतरांनी मागणी करावी’ अशा प्रकारची निर्बंधांमधील सूट देतो.”
दोन सूत्रांनी या आठवड्यात सांगितले की, अमेरिकन सरकारकडे आलेल्या मोठ्या संख्येतील वैयक्तिक विनंत्यांमुळे निर्यातीचा विस्तार करण्याच्या आणि व्हेनेझुएलामध्ये गुंतवणूक वेगाने सुरू करण्याच्या योजनांमधील प्रगतीला विलंब झाला होता.
दरम्यान, नवीन ओएफएसी परवाना अशा वेळी आला, जेव्हा व्हेनेझुएलामधील खासदारांनी गुरुवारी देशाच्या मुख्य तेल कायद्यातील एका सुधारणेला मंजुरी दिली. या सुधारणेमुळे संयुक्त उद्यमांमध्ये किंवा नवीन करारांनुसार खाजगी उत्पादकांना त्यांचे प्रकल्प चालवण्यासाठी आणि उत्पादनाचे व्यापारीकरण करण्यासाठी स्वायत्तता मिळण्याची अपेक्षा आहे. हे मादुरो यांनी प्रथम सादर केलेल्या आणि अलिकडच्या वर्षांत अल्प-परिचित ऊर्जा कंपन्यांशी वाटाघाटी केलेल्या तेल उत्पादन-वाटप मॉडेलला देखील औपचारिक स्वरूप देते.
मादुरो यांना अमेरिकेने ताब्यात घेतल्यानंतर, ट्रम्प प्रशासन देशाच्या तेल उद्योगासाठी 100 अब्ज डॉलर्सच्या पुनर्रचना योजनेचा पाठपुरावा करत आहे आणि तेल विक्रीचे व्यवस्थापन ‘अनिश्चित काळासाठी’ करण्याचा त्यांचा मानस आहे. हा प्रयत्न जानेवारीमध्ये वॉशिंग्टन आणि काराकास यांच्यात झालेल्या 2 अब्ज डॉलर्सच्या सुरुवातीच्या करारावर आधारित आहे, ज्यानुसार व्हेनेझुएलाचे कच्चे तेल, अमेरिकन रिफायनरीजसह, निर्यात केले जाणार आहे.
ह्यूस्टन येथील राइस युनिव्हर्सिटीच्या बेकर इन्स्टिट्यूटमधील लॅटिन अमेरिकन ऊर्जा कार्यक्रमाचे संचालक फ्रान्सिस्को मोनाल्डी म्हणाले की, रशियन आणि चिनी उत्पादनांना वगळल्यास पीडीव्हीएसएला त्या प्रकल्पांमधून मिळणाऱ्या तेलाचे संचालन किंवा विपणन करणे कठीण होईल का, असा प्रश्न उपस्थित होतो. त्या देशांसोबतच्या संयुक्त प्रकल्पांमधून सुमारे 22 टक्के तेलाचे उत्पादन होते, असे ते म्हणाले.
“जर ते या प्रकल्पांमधून येणारे तेल निर्यात करू शकले नाहीत, तर ही एक मोठी समस्या बनेल,” असेही त्यांनी सांगितले.
टीम स्ट्रॅटन्यूज
( रॉयटर्सच्या इनपुट्ससह)
