BEL मिसाइल हबचे उद्घाटन, AI प्रणित आधुनिकीकरणाला चालना

संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी सोमवारी 16 फेब्रुवारी 2026 रोजी बेंगळुरू येथील भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (बीईएल) येथे एका नवीन क्षेपणास्त्र एकत्रीकरण सुविधेचे उद्घाटन केले. यामुळे देशाच्या स्वदेशी संरक्षण उत्पादन पायाभूत सुविधांमध्ये एक महत्त्वपूर्ण भर पडली आहे.

भेटीदरम्यान, सिंह यांनी आकाश क्षेपणास्त्र प्रणालीच्या तिसऱ्या आणि चौथ्या रेजिमेंटच्या लढाऊ प्रणालींना हिरवा झेंडा दाखवला तसेच माउंटन फायर कंट्रोल रडारचे अनावरण केले. त्यांनी पुण्यातील BEL च्या सेंटर ऑफ एक्सलन्स फॉर आर्टिफिशियल इंटेलिजेंसचे दुरस्थ पद्धतीने उद्घाटन केले. याशिवाय कंपनीच्या आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस धोरणाचे औपचारिक उद्घाटन केले.

अधिकृत निवेदनानुसार, BELने विकसित केलेल्या विविध प्रगत तंत्रज्ञानाची माहिती मंत्र्यांना देण्यात आली, ज्यामध्ये AI-सक्षम प्रणाली आणि भारतीय स्टार्ट-अप्सच्या सहकार्याने तयार केलेल्या उपायांचा समावेश आहे. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी इलेक्ट्रॉनिक युद्ध, एव्हियोनिक्स, नौदल प्रणाली, इलेक्ट्रो-ऑप्टिक्स आणि टँक इलेक्ट्रॉनिक्स यासारख्या क्षेत्रातील प्रगतीची माहिती मंत्र्यांना दिली.

शास्त्रज्ञ आणि अभियंत्यांना संबोधित करताना सिंह म्हणाले की, BEL च्या एकात्मिक प्रणालींनी रिअल-टाइम डेटा शेअरिंग आणि निर्णय-समर्थन क्षमतांद्वारे नेटवर्क-केंद्रित ऑपरेशन्स मजबूत केली आहेत. अशा क्षमतांमुळे सशस्त्र दलांची लढाऊ प्रभावीपणा वाढला आहे असे त्यांनी नमूद केले.

अधिकाऱ्यांनी त्यांना माहिती दिली की BEL चे संशोधन आणि विकास प्रयत्न क्विक रिअ‍ॅक्शन सरफेस-टू-एअर मिसाईल (QRSAM), लाइट कॉम्बॅट एअरक्राफ्ट Mk-II, ॲडव्हान्स्ड मीडियम कॉम्बॅट एअरक्राफ्ट (AMCA), प्रोजेक्ट कुश (मध्यम आणि लांब पल्ल्याच्या सरफेस-टू-एअर मिसाईल सिस्टीम), काउंटर-ड्रोन सिस्टीम आणि नौदल शस्त्र नियंत्रण सिस्टीम यासारख्या प्रमुख राष्ट्रीय कार्यक्रमांशी सुसंगत आहेत.

या ब्रीफिंगमध्ये स्वदेशी संशोधन आणि विकास जमीन, हवाई, नौदल आणि धोरणात्मक क्षेत्रात ऑपरेशनल तयारीत योगदान देत आहे, तर आयातीवरील अवलंबित्व कमी करत आहे, यावर प्रकाश टाकण्यात आला. सिंह म्हणाले की, हवाई संरक्षण आणि काउंटर-ड्रोन ऑपरेशन्ससाठी विकसित केलेल्या प्रणालींनी हे दाखवून दिले आहे की भारतीय उपाय जागतिक मानकांशी जुळवून घेऊ शकतात.

अलिकडच्या कारवायांचा संदर्भ देत त्यांनी सांगितले की, ऑपरेशन सिंदूर दरम्यान हवाई धोक्यांना निष्प्रभ करण्यासाठी स्वदेशी विकसित हवाई संरक्षण आणि ड्रोनविरोधी प्रणाली प्रभावीपणे तैनात करण्यात आल्या होत्या. AI-चालित धोक्याची भविष्यवाणी, लवकर इशारा आणि प्रतिसाद यंत्रणेतील प्रगतीमुळे सैनिकांना युद्धभूमीवर अधिक आत्मविश्वास मिळत आहे, असेही त्यांनी सांगितले.

मंत्र्यांनी यावर भर दिला की कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि क्वांटम तंत्रज्ञान आता आधुनिक युद्धाचे केंद्रबिंदू आहेत, जे निर्णय घेण्याचे, स्वायत्त प्लॅटफॉर्म, सायबर संरक्षण आणि अचूक हल्ल्यांना आकार देतात. त्यांनी BEL आणि इतर संरक्षण सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांना उदयोन्मुख तंत्रज्ञानात आघाडीवर राहण्याचे आणि स्टार्ट-अप्स, उद्योग आणि शैक्षणिक संस्थांशी सहकार्य वाढवण्याचे आवाहन केले.

भेटीदरम्यान, BELने त्यांच्या केंद्रीय संशोधन प्रयोगशाळा आणि इलेक्ट्रॉनिक्स युद्ध, संप्रेषण, रडार आणि शस्त्र प्रणालींवर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या विविध उत्कृष्टता केंद्रांनी हाती घेतलेल्या स्वदेशीकरण उपक्रमांचे प्रदर्शन केले. स्टार्ट-अप्स आणि उद्योग भागीदारांनी विकसित केलेली उत्पादने देखील यावेळी प्रदर्शित करण्यात आली.

टीम भारतशक्ती