स्ट्रॅटन्यूज ग्लोबलला असे काही होणार नसल्याची बातमी मिळाली आणि भारताला बगराममध्ये रस नाही, किंवा तालिबानने भारताला आमंत्रित केलेले नाही किंवा तळाचे नूतनीकरण करण्यास सांगितले नाही हे देखील स्पष्ट झाले. उलट तालिबानने कबूल केले आहे की ते अमेरिकेशी चर्चा करत आहेत, जे अफगाणिस्तान सोडल्यानंतर चार वर्षांनी बगरामममध्ये परत येण्यास उत्सुक आहे.
अमेरिकेच्या या मागणीचे स्पष्टीकरण काय आहे आणि तालिबान या मुद्द्यावर त्यांच्याशी का बोलेल? कागदावर ते तालिबानने त्यांच्या ताब्यात असलेल्या पाचपैकी उर्वरित दोन अमेरिकन ओलिसांना परत देण्याबद्दल आहे. परंतु नेहमीप्रमाणे त्यात इतरही बऱ्याच गोष्टींचा समावेश आहे.
काबूलमध्ये बसून अमेरिका इराण आणि पर्शियन आखातातील घडामोडींवर लक्ष ठेवू शकेल, मध्य आशियावर लक्ष ठेवू शकेल, चीन आणि रशियालाही आपले अस्तित्व विसरू देणार नाही.
अधिकृतपणे अमेरिकेचा असा दावा आहे की ते इराणविरुद्ध तालिबानला मदत करू शकते. सीमापार नद्यांच्या वाटपावरून इराणसोबत तणाव आहे ज्यामुळे सीमा संघर्ष सुरू आहेत, तसेच तेहरानने हजारो अफगाण निर्वासितांना जबरदस्तीने हाकलून लावले आहे.
अमेरिकेने दहशतवादविरोधी हेतूंसाठी बगराममध्ये आपले स्थान निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला आहे. उझबेक आणि उइघुर सारख्या प्रमुख दहशतवादी गटांना अफगाणिस्तानातील तालिबान नियंत्रित भागात वर्षानुवर्षे आश्रय मिळाला आहे आणि त्यांनी अनेक दशकांच्या गृहयुद्धात तालिबान लढवय्यांसोबत लढा दिला आहे.
जुलै 2022 मध्ये काबूलमध्ये अमेरिकेच्या ड्रोन हल्ल्यात अल कायदाचा प्रमुख आयमान जवाहिरी मारला गेला होता. भारत-केंद्रित लष्कर-ए-तय्यबा आणि जैश-ए-मोहम्मद यांची देखील अफगाणिस्तानात उपस्थिती आहे. अर्थात त्यांच्याकडून कोणत्याही भारतविरोधी कारवायांना परवानगी दिली जाणार नाही असा खुलासा तालिबानने आधीच केला आहे.
अमेरिकेकडून तालिबानवर दबाव वाढत असल्याचे दिसून येते. पहिल्यासाठी, मुख्य मुद्दा सार्वभौमत्वाचा आहे: अमेरिकेच्या उपस्थितीमुळे अफगाणिस्तानमधील त्यांची भूमिका कमकुवत होईल का? अमेरिकेची छाप किती मोठी असेल आणि देशात आल्यानंतर ते काय करू शकतील?
तालिबान राजवटीला ते असुरक्षित असल्याची पूर्ण जाणीव आहे. रशियाशिवाय कोणत्याही देशाने त्यांना अधिकृत मान्यता दिलेली नाही. चीनने तालिबानचा ध्वज बीजिंगमध्ये फडकवण्याची परवानगी दिली आहे परंतु राजनैतिक मान्यता मात्र दिली नाही. मुस्लिम बहुल शिनजियांग प्रांतात प्रवेश देणाऱ्या वाखान कॉरिडॉरला सुरक्षित करण्याव्यतिरिक्त, चीनने या देशात फारसा रस दाखवलेला नाही.
पाकिस्तानशी झालेल्या अलिकडच्या संघर्षात त्यांना कोणत्याही देशाकडून कोणताही पाठिंबा मिळाला नाही. एका शब्दात सांगायचे तर, त्यांचा कोणीही मित्र नाही. पाकिस्तानने केलेल्या हवाई हल्ल्यांनी त्यांची दुसरी असुरक्षितता अधोरेखित केली ती म्हणजे हवाई हल्ल्यांना तोंड देण्यासाठी त्यांच्याकडे कोणताही पर्याय नव्हता.
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सूचित केल्याप्रमाणे, अफगाणिस्तानविरुद्ध अमेरिकेची कोणतीही हवाई मोहीम विनाशकारी ठरू शकते. त्यामुळे तालिबानचे नियंत्रण कमकुवत होऊन त्याची वैधता कमी करू शकते. यामुळे सध्या विखुरलेल्या आणि खालच्या स्तरावर असलेल्या तालिबानविरोधी गटांना नवीन जीवन मिळू शकते.
याचा अर्थ असा नाही की तालिबान देशांतर्गत एकाकी पडला आहे. पाकिस्तानशी संघर्ष वाढत असताना तालिबानमधील सर्व वांशिक गट एकत्र उभे राहिले. शक्तिशाली हक्कानी देखील तालिबानच्या बाजूने राहिले.
परंतु पाकिस्तानी लोकांच्या बाजूने किमान सध्या तरी ट्रम्प आहेत. क्रिप्टोकरन्सी आणि महत्त्वाच्या खनिजांवरील व्यवहारांमुळे लष्करी हार्डवेअरसाठी देखील पुढील सौदे होतील अशी अपेक्षा आहे आणि इतिहासाने दाखवल्याप्रमाणे, इस्लामाबादने नेहमीच अशा हार्डवेअरचा वापर शेजाऱ्यांविरुद्ध केला आहे.
तालिबानला झुकवण्यासाठी अमेरिकेला अखुंदजादा (अखुंदजादा हे अफगाणिस्तानचे तालिबानी सर्वोच्च नेते आहेत. ते 2016 पासून तालिबानचे नेतृत्व करत आहेत आणि तालिबानी शासनाचे प्रमुख आहेत.) यांच्या भोवती असणाऱ्या सल्लागारांच्या आतील वर्तुळापर्यंत पोहोचण्याची आवश्यकता आहे. चर्चा अशी आहे की ते अजूनपर्यंत पोहोचलेले नाही पण प्रयत्न करत आहे.
जर तालिबान अमेरिकेला शरण गेले तर त्यांचे नेते आणि कार्यकर्ते काय प्रतिक्रिया देतील? त्यामुळे ISKP सारखे गट अधिक मदत देऊ करतील का? रशियाशी सल्लामसलत केल्याशिवाय तालिबान कोणताही निर्णय घेणे अपेक्षित नाही. मात्र यादरम्यान, अमेरिकेचा दबावही वाढत आहे.
सूर्या गंगाधरन
