Gen Z च्या निदर्शनांनंतर नेपाळमधील महत्त्वाच्या निवडणुकीसाठी मतदान सुरू

77 जणांचा मृत्यू आणि नेपाळच्या पंतप्रधानांना राजीनामा देण्यास भाग पाडणाऱ्या तरुणांच्या नेतृत्वाखालील अभूतपूर्व निदर्शनांनंतर जवळजवळ सहा महिन्यांनी, मतदारांनी गुरुवारी नेपाळमधील नवीन संसद निवडण्यासाठी होत असलेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीत मतदान करण्यास सुरुवात केली.

चीन आणि भारत यांच्यामध्ये वसलेला, 30 दशलक्ष लोकसंख्येचा हा देश गेल्या काही दशकांपासून राजकीय अस्थिरतेने त्रस्त आहे, मोठ्या प्रमाणात त्याची कृषीप्रधान अर्थव्यवस्था बिघडत चालली आहे आणि बेरोजगारी वाढत आहे – मोठ्या प्रमाणात होत असलेल्या भ्रष्टाचारामुळे संरचनात्मक समस्या निर्माण झाल्या आहेत.

गेल्या सप्टेंबरमध्ये सोशल मीडिया बंदीमुळे रस्त्यावरील निदर्शनांमुळे दीर्घकाळ चालणारी, खोलवर दडलेली अस्वस्थता उफाळून आली, ज्यामुळे हजारो लोक रस्त्यावर आले. यावेळी झालेल्या संघर्ष आणि मृत्यूंमुळे पंतप्रधान के.पी. शर्मा ओली यांना राजीनामा द्यावा लागला.

निवडणुकीतील प्रमुख दावेदार

नेपाळमधील मध्यममार्गी कम्युनिस्ट पक्षाचे (युनिफाइड मार्क्सिस्ट-लेनिनिस्ट, यूएमएल) नेतृत्व करणारे ओली गुरुवारी होणाऱ्या निवडणुकीत पुन्हा एकदा रिंगणात आहेत, त्यांच्यासोबत 65 पक्षांचे 3 हजार 400 हून अधिक उमेदवार आहेत.

यामध्ये देशातील सर्वात जुना पक्ष, 49 वर्षीय गगन थापा यांच्या नेतृत्वाखालील नेपाळी काँग्रेस आणि मुख्य प्रवाहातील राजकारणात सामील झालेल्या माजी माओवादी बंडखोरांचा समावेश असलेला नेपाळी कम्युनिस्ट पक्ष (एनसीपी) यांचाही समावेश आहे.

गेल्या 35 वर्षांत देशात 32 वेळेला सरकार बदल झाले असले तरी, यूएमएलसोबत, या पक्षांनी गेल्या तीन दशकांपासून नेपाळी राजकारणावर वर्चस्व गाजवले आहे.

परंतु या निवडणुकांमध्ये आघाडीवर आहे केवळ तीनच वर्षांपूर्वी स्थापन झालेला राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्ष (आरएसपी), ज्याने करिष्माई रॅपर-राजकारणी बनलेले बालेंद्र शाह यांना पंतप्रधानपदाचे उमेदवार म्हणून उभे केले आहे.

नेपाळची राजधानी काठमांडूचे 35 वर्षीय माजी महापौर असलेले शहा मोठ्या प्रमाणात गर्दीला आकर्षित करत आहेत, नेपाळच्या भूमीवर आणि ऑनलाइन बदलासाठी आरडाओरडा करणाऱ्या तरुण मतदारांशी जोडले जात आहेत. अर्थात त्यांची लढत आहे ते भारतीय सीमेवरील आपल्या घरच्या मैदानावर उभ्या असणाऱ्या 74 वर्षीय ओलींशी.

“Gen Zच्या निदर्शनांदरम्यान व्यक्त झालेल्या तरुणांच्या आकांक्षा पूर्ण करण्यासाठी ही निवडणूक अत्यंत महत्त्वाची आहे,” असे राजकीय विश्लेषक पुरंजन आचार्य म्हणाले.

“जर नवनिर्वाचित नेते हे करण्यास अयोग्य असल्याचे दिसून आले तर आणखी समस्या निर्माण होण्याचा धोका आहे.”

भविष्यासाठी निर्णय

सुमारे 1 कोटी 90 लाख मतदार संमिश्र निवडणूक प्रणालीद्वारे संसदेच्या 275 सदस्यांसाठी मतदानाचा हक्क बजावण्यास पात्र आहेत- ज्यात थेट पहिल्या-मागील-नंतरच्या निवडणुकांमध्ये 165 जागा आणि प्रमाणबद्ध प्रतिनिधित्वाद्वारे 110 जागा यांचा  समावेश आहे.

मतदान स्थानिक वेळेनुसार सकाळी 7 वाजता (01.15 GMT) सुरू झाले आणि संध्याकाळी 5 वाजता बंद होईल, त्यानंतर लवकरच मतमोजणी सुरू होईल, असे देशाच्या निवडणूक आयोगाने सांगितले.

सुरुवातीचे ट्रेंड शुक्रवारपर्यंत समोर येण्याची शक्यता आहे परंतु प्रमाणशीर प्रतिनिधित्वाच्या मतांच्या मोजणीला वेळ लागणार असल्याने पूर्ण निकाल एक आठवडा किंवा त्याहून अधिक काळ लागू शकतात, असे निवडणूक आयोगाच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले.

सप्टेंबरमधील निदर्शांनांदरम्यान उपस्थित केलेल्या सर्व मागण्या – नोकऱ्या, भ्रष्टाचारावर लगाम घालणे आणि प्रशासन सुधारणे – या सर्व मागण्या – निवडणूक प्रचारात बऱ्याच प्रमाणात वर्चस्व गाजवत होत्या, जो अधिकृतपणे दोन दिवसांच्या उमेदवारी अर्ज मागे घेण्याच्या कालावधीपूर्वी सोमवारी संपला.

काठमांडूमध्ये, अनेक उमेदवार, झेंडूच्या माळा घालून आणि कपाळावर कुंकू लावलेले, रस्त्यावरून फिरत, ट्रकवर स्वार होत आणि गाड्यांच्या सनरूफवरून मतदानापूर्वी मतदारांना शेवटचे भेटण्यासाठी आले होते.

पण काही मतदार अजूनही संभ्रमात आहेत.

“जुन्या पक्षांनी भ्रष्टाचाराशिवाय काहीही केले नाही,” असे राजधानीच्या बाहेरील एका वृत्तपत्र दुकानात अर्धा डझन इतरांसोबत राजकारणावर चर्चा करताना 50 वर्षीय रामकृष्ण पांडे म्हणाले.

“नवीन पक्षही फार चांगले दिसत नाहीत. त्यामुळे मी कोणाला पाठिंबा द्यायचा हे ठरवलेले नाही.”

टीम स्ट्रॅटन्यूज
(रॉयटर्सच्या इनपुट्ससह)