सोमवारी तेलाच्या वाढत्या किमती आणि इराणसोबतच्या वाढत्या अमेरिका-इस्रायल युद्धामुळे आशियातील विमान कंपन्यांच्या शेअर्सवर परिणाम झाला. मध्य पूर्वेतील संघर्ष टाळण्यासाठी प्रवासी धावपळ करत असताना आधीच अतिशय मर्यादित हवाई क्षेत्राचा वापर करणाऱ्या विमान कंपन्यांवरचा दबाव वाढला आहे.
या युद्धामुळे इंधनाच्या किमती वाढल्या आहेत, सोमवारी सुरुवातीच्या व्यापारात तेलाच्या किमतीत 20 टक्क्यांची वाढ झाली आहे, किमतींनी जुलै 2022 नंतरचा उच्चांक गाठला आहे, पुरवठा कमी होण्याची भीती आणि शिपमेंटमध्ये दीर्घकाळ व्यत्यय निर्माण होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
अडकलेले प्रवासी मध्य पूर्वेतून मायदेशी परतण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात पैसे मोजत आहेत, विमानतळावर शेवटच्या क्षणी धाव घेणे, कमी प्रभावित केंद्रांच्या दिशेने भू- प्रवास करणे आणि काही वेळेला तर प्रवासी विमानांना बाहेर काढण्यासाठी लढाऊ विमाने त्यांना संरक्षण देत आहेत.
क्षेपणास्त्र आणि ड्रोनचे हल्ले कुठूनही होऊ चिंतेमुळे या प्रदेशातील बहुतेक हवाई क्षेत्र अजूनही बंद असल्याने, चार्टर उड्डाणे आणि मर्यादित व्यावसायिक सेवा हजारो प्रवाशांना बाहेर काढण्यासाठी संघर्ष करत असल्याने काही लोक खाजगी विमानांकडे वळले आहेत.
अनिश्चितता सर्वोच्च पातळीवर
28 फेब्रुवारीपासून, जेव्हा अमेरिका-इस्रायलने इराणशी युद्ध सुरू केले तेव्हापासून, 8 मार्चपर्यंत, मध्य पूर्वेला जाणाऱ्या आणि येणाऱ्या 37 हजारांहून अधिक उड्डाणे रद्द करण्यात आल्याचे सिरियमच्या आकडेवारीनुसार समजते.
सिंगापूरस्थित स्वतंत्र विमान वाहतूक विश्लेषक ब्रेंडन सोबी म्हणाले की, मध्य पूर्वेतील संकट, राजकीय, आर्थिक अनिश्चितता आणि पुरवठा साखळीच्या समस्यांमुळे तेलाच्या किमती वाढण्यापूर्वीच विमान कंपन्यांसाठी वाहतुकीसाठीचे वातावरण आव्हानात्मक बनले होते.
“आता आधीपेक्षा अनिश्चिततेची पातळी आणखी वाढली आहे,” असे ते म्हणाले.
ऑस्ट्रेलियाच्या क्वांटास एअरवेज, एअर न्यूझीलंड, हाँगकाँगची कॅथे पॅसिफिक, जपान एअरलाइन्स, कोरियन एअर लाईन्स आणि प्रमुख चिनी विमान कंपन्या चायना सदर्न आणि चायना ईस्टर्न या सर्व कंपन्यांचे शेअर्स सोमवारी 4 टक्के ते 10 टक्क्यांपेक्षा जास्त घसरले.
भारतीय विमान कंपन्या इंडिगो आणि स्पाइसजेटचे शेअर्स अनुक्रमे 7.5 टक्के आणि 5.6 टक्क्यांनी घसरले.
प्रवासातील व्यत्यय
मजुरीनंतर इंधन हा हवाई वाहकांसाठी दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा खर्च आहे, जो सामान्यतः ऑपरेटिंग खर्चाच्या एक चतुर्थांश असतो. काही प्रमुख आशियाई आणि युरोपीय विमान कंपन्यांनी तेलाचे हेजिंग केले आहे, परंतु गेल्या दोन दशकांत अमेरिकन विमान कंपन्यांनी ही पद्धत मोठ्या प्रमाणात बंद केली आहे.
“जर क्रूड तेल 20 टक्क्यांनी वाढत असेल, तर जेट इंधन अनेक पटींनी वाढत आहे कारण ते आणखी दुर्मिळ आहे, ज्यामुळे ऑपरेशन्स आणि क्रू संसाधनांमध्ये लक्षणीय खर्च वाढतो, जो हवाई क्षेत्र बंद असताना उड्डाणाच्या जास्त वेळेमुळे वाढतो,” असे असोसिएशन ऑफ एशिया पॅसिफिक एअरलाइन्सचे प्रमुख सुभाष मेनन म्हणाले.
हेजिंगमुळे डेरिव्हेटिव्ह करारांचा वापर करून इंधनाच्या किमतीत वाढ होण्यापासून एअरलाइन्सचे संरक्षण होऊ शकते. परंतु जेव्हा किंमती कमी होतात तेव्हा ते उलट देखील होऊ शकते, ज्यामुळे वाहकांना स्वॅपमध्ये बाजारभावापेक्षा जास्त दरांचा सामना करावा लागतो – एक विशिष्ट प्रकारचा हेज करार ज्याने भूतकाळात काही वाहकांना मोठा फटका दिला आहे.
हवाई क्षेत्र गंभीरपणे मर्यादित असल्याने, विमानांना अचानक वळवण्यापासून किंवा सुरक्षित कॉरिडॉरमधून लांब उड्डाण मार्गांपासून बचाव करण्यासाठी, उड्डाणे पुन्हा मार्गस्थ करण्यास, अतिरिक्त इंधन वाहून नेण्यास किंवा अतिरिक्त इंधन भरण्याचे थांबे घेण्यास भाग पाडले गेले आहे.
हवाई क्षेत्रावरील निर्बंध
सिरीयमच्या आकडेवारीनुसार, एमिरेट्स, कतार एअरवेज आणि एतिहाद या विमान कंपन्यांमधून एकत्रितपणे युरोपमधून आशियात जाण्यासाठी सुमारे एक तृतीयांश प्रवासी आणि युरोपमधून ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड आणि जवळच्या पॅसिफिक बेटांवर अर्ध्याहून अधिक प्रवासी उड्डाण करतात.
इराणने शनिवारी अनेक आखाती शहरांवर बॉम्बहल्ला केला आणि दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ काही काळासाठी बंद केले, त्यानंतर ऑस्ट्रेलियाने संयुक्त अरब अमिरातीमधील राजनैतिक अधिकाऱ्यांच्या कुटुंबातील सदस्यांना आणि त्यांच्यावर अवलंबून असणाऱ्यांना देश सोडण्यास सांगितले आहे.
ओमानच्या मस्कत आंतरराष्ट्रीय विमानतळाने खाजगी जेट ऑपरेटरना “अतिरिक्त उड्डाणां” साठी साइटचा वापर टाळण्यास सांगितले आहे, कारण नवीन हवाई क्षेत्र बंद केल्याने प्रवास वाढवण्याच्या प्रदेशाच्या प्रयत्नांना फटका बसला आहे, असे रॉयटर्सने पाहिलेल्या ईमेलमध्ये म्हटले आहे.
तुर्की एअरलाइन्स, एजेट, पेगासस आणि सनएक्सप्रेसच्या इराक, सीरिया, लेबनॉन आणि जॉर्डनला जाणारी उड्डाणे 13 मार्चपर्यंत रद्द करण्यात आली आहेत, असे तुर्कीचे वाहतूक मंत्री अब्दुलकादिर उरालोग्लू यांनी रविवारी सांगितले.
गेल्या आठवड्यापासून अमेरिकेने डझनभर चार्टर उड्डाणे करत हजारो अमेरिकन लोकांना मध्य पूर्वेतून बाहेर काढल्याचे अमेरिकेच्या परराष्ट्र विभागाने आठवड्याच्या शेवटी सांगितले.
मध्य पूर्वेतील हवाई क्षेत्र बंद केल्याने नॉन-स्टॉप सेवांची मागणी वाढल्याने एअर इंडियाने 18 मार्चपर्यंत युरोप आणि उत्तर अमेरिकेतील गंतव्यस्थानांसाठी डझनभर उड्डाणे वाढवली आहेत.
टीम स्ट्रॅटन्यूज
(रॉयटर्सच्या इनपुट्ससह)
