डिसेंबर 2026 पर्यंत INS खांदेरीवर AIP प्रणाली बसवण्यात येणार

भारतीय नौदल 2026 च्या अखेरीस INS खांदेरी या दुसऱ्या कलवारी-वर्ग पाणबुडीवर स्वदेशी विकसित एअर-इंडिपेंडंट प्रोपल्शन (AIP) प्रणाली बसवून आपल्या पाण्याखालील लढाऊ क्षमतांमध्ये लक्षणीय वाढ करण्यास सज्ज आहे. याशिवाय, सर्व सहा कलवारी-वर्ग (स्कॉर्पिन) पाणबुड्या संरक्षण संशोधन आणि विकास संघटनेने (DRDO) विकसित केलेल्या इंधन-सेल-आधारित AIP प्रणालीने सुसज्ज करण्याचे नियोजन आहे.

वरिष्ठ संरक्षण सूत्रांनी सांगितले की, DRDO ने विकसित केलेल्या या प्रणालीने किनाऱ्यावर व्यापक चाचण्या पूर्ण केल्या आहेत आणि ती पाणबुडीवर बसविण्यासाठी तयार आहे.

“या प्रणालीने किनाऱ्यावर व्यापक चाचण्या घेतल्या आहेत आणि आवश्यक बेंचमार्क पूर्ण केले आहेत. दुसऱ्या पाणबुडीवर ही प्रणाली बसविण्याचे काम डिसेंबर 2026 पूर्वी पूर्ण होण्याची अपेक्षा आहे,” असे या कार्यक्रमाशी परिचित असलेल्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितले.

DRDO च्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने पुष्टी केली की, हे महत्त्वाचे “ऊर्जा मॉड्यूल” लवकरच माझगाव डॉक शिपबिल्डर्स लिमिटेडकडे (एमडीएल) पाणबुडीवर बसविण्यासाठी सुपूर्द केले जाईल. “आम्ही पुढील तीन ते चार महिन्यांत एमडीएल कडे ऊर्जा मॉड्यूल सिस्टम सुपूर्द करणार आहोत,” असे अधिकाऱ्याने एशियनेट न्यूजेबल इंग्लिशला सांगितले.

INS खांदेरी मुंबई शिपयार्डमध्ये डॉक केली जाईल तेव्हा नियोजित नूतनीकरणादरम्यान पाणबुडीच्या हलमध्ये हे मॉड्यूल स्थापित केले जाईल.

सूत्रांनी सांगितले की, अपग्रेड केलेल्या पाणबुडीच्या समुद्री चाचण्या जुलै ते ऑगस्ट 2027 दरम्यान सुरू होण्याची अपेक्षा आहे, तर 2028 च्या सुरुवातीला दुरुस्ती पूर्ण होण्याची शक्यता आहे.

स्वदेशी एआयपी प्रणाली मुळात कलवरी वर्गातील प्रमुख पाणबुडी INS कलवरीवर बसवण्यासाठी होती. मात्र, ती तयार होण्याच्या कार्यक्रमात विलंब झाल्यामुळे पाणबुडी सेवेत दाखल झाली तेव्हा तंत्रज्ञान तयार नव्हते.

पुण्यातील DRDO च्या नेव्हल मटेरियल्स रिसर्च लॅबोरेटरीने फॉस्फोरिक ॲसिड फ्युएल-सेल तंत्रज्ञानाचा वापर करून AIP मॉड्यूल विकसित केले आहे. अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की हा विकास भारताच्या देशांतर्गत पाण्याखालील महत्त्वाच्या प्रणोदन तंत्रज्ञान निर्मितीच्या प्रयत्नांमध्ये एक मोठे पाऊल आहे.

AIP तंत्रज्ञानामुळे पारंपरिक डिझेल-इलेक्ट्रिक पाणबुड्या बॅटरी रिचार्ज करण्यासाठी पृष्ठभागावर न येता जास्त काळ पाण्यात राहू शकतात. पारंपरिक पाणबुड्यांना दर 4 ते 5 दिवसांनी स्नॉर्कल करावे लागते, ज्यामुळे शोध घेण्याचा धोका वाढतो, परंतु AIP ने सुसज्ज पाणबुड्या अनेक आठवडे पाण्याखाली राहू शकतात, ज्यामुळे  ऑपरेशनल सहनशक्ती मोठ्या प्रमाणात वाढते.

इंधन-सेल-आधारित प्रणाली देखील पर्यावरणपूरक आहे जी उप-उत्पादन म्हणून फक्त पाणी तयार करते, जे समुद्रात सुरक्षितपणे सोडले जाऊ शकते.

भारतीय नौदलाच्या प्रोजेक्ट-75 कार्यक्रमाचा भाग म्हणून फ्रान्सच्या नेव्हल ग्रुपसोबत तंत्रज्ञान सहकार्याने कलवरी-क्लास पाणबुड्या भारतात माझगाव डॉक शिपबिल्डर्स लिमिटेड येथे बांधल्या गेल्या होत्या. वर्गातील सर्व सहा पाणबुड्या आता कार्यान्वित झाल्या आहेत.

भारतीय नौदलाकडे सध्या 16 पारंपरिक पाणबुड्या आहेत. गेल्या दशकात समाविष्ट केलेल्या सहा कलवारी-श्रेणीच्या नौकांव्यतिरिक्त, उर्वरित बहुतेक पाणबुड्या 30 वर्षांहून अधिक जुन्या आहेत आणि निवृत्तीच्या जवळ आहेत, ज्यामुळे पाण्याखालील ताफ्यासाठी क्षमता सुधारणा आणि नवीन अधिग्रहणांची आवश्यकता अधोरेखित होते.

टीम भारतशक्ती