इराण, इस्रायल आणि अमेरिकेशी निगडीत वाढत्या तणावाबाबत संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह यांनी गुरुवारी चिंता व्यक्त केली आणि ते म्हणाले की, बदलत्या सुरक्षा वातावरणामुळे बदलत्या जागतिक व्यवस्थेचे संकेत मिळतात, जिथे ‘असामान्य परिस्थिती हीच नवीन सामान्य परिस्थिती होत आहे.’
कोलकाता येथील सागर संकल्प या सागरी परिषदेला संबोधित करताना, सिंह म्हणाले की, प्रमुख शक्तींमधील स्पर्धा अनेक क्षेत्रांमध्ये वाढत असल्याने आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा परिदृश्य अधिकाधिक गुंतागुंतीचे आणि अकल्पित होत चालले आहे.
“परिस्थिती खूपच गुंतागुंतीची झाली आहे आणि भविष्यात त्याला अधिक गतिमानता प्राप्त होईल असे दिसते,” असे ते म्हणाले.
तीव्र होत असलेल्या भू-राजकीय स्पर्धेचा संदर्भ देताना सिंह म्हणाले की, स्पर्धा आता पारंपरिक क्षेत्रांपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. “जमीन, हवा, समुद्र आणि आता अंतराळातही वेगवेगळे देश एकमेकांशी ज्या पद्धतीने स्पर्धा करत आहेत तो खरोखरच चिंतेचा विषय आहे. मला आणखी सतावणारी करणारी गोष्ट म्हणजे ही असामान्यता ही एक नवीन सामान्य परिस्थिती बनत आहे,” असे ते म्हणाले.
संरक्षणमंत्र्यांनी सांगितले की पश्चिम आशियातील सध्या सुरू असलेल्या तणावामुळे जागतिक भू-राजकारणात खोलवरचे संरचनात्मक बदल दिसून येतात, जिथे आंतरराष्ट्रीय व्यवस्थेबद्दलची दीर्घकालीन गृहीतके क्षीण होऊ लागली आहेत.
“एक बदल घडत आहे… जुने रूढीवादी विचार, जागतिक व्यवस्था आणि श्रद्धा तुटत आहेत आणि आपल्याला या अनिश्चितता समजून घ्याव्या लागतील,” असे सिंह म्हणाले.
त्यांनी मध्य पूर्वेतील घडामोडींचे वर्णन जागतिक घडामोडींमध्ये उदयोन्मुख अस्थिरतेचे एक उल्लेखनीय उदाहरण म्हणून केले.
“मध्य पूर्वेतील सध्याची परिस्थिती याचे एक ज्वलंत उदाहरण आहे. तिथे जे घडत आहे ते खूपच असामान्य आहे आणि तिथे किंवा आपल्या शेजारी परिस्थिती कशी बदलेल याबद्दल ठोस अंदाज बांधणे कठीण आहे,” असे ते म्हणाले.
सिंह यांनी जागतिक ऊर्जा सुरक्षेसाठी होर्मुझ सामुद्रधुनी आणि व्यापक पर्शियन आखाती प्रदेशाचे धोरणात्मक महत्त्व देखील अधोरेखित केले. यामागे तेथे होणाऱ्या व्यत्ययांचे व्यापक आर्थिक परिणाम होऊ शकतात हे त्यांनी लक्षात घेतले.
“होर्मुझ सामुद्रधुनी किंवा संपूर्ण पर्शियन आखाती प्रदेश हा जागतिक ऊर्जा सुरक्षेसाठी एक महत्त्वाचा क्षेत्र आहे. जेव्हा या प्रदेशात व्यत्यय येतो तेव्हा त्याचा थेट परिणाम तेल आणि वायूच्या पुरवठ्यावर होतो,” असे ते म्हणाले.
अशा व्यत्ययांचा जागतिक अर्थव्यवस्था आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार दोन्हीवर परिणाम होईल, असेही त्यांनी सांगितले.
महासागर सामरिक शक्तीची केंद्रे म्हणून उदयास येत आहेत
सागरी भूराजनीतीचे वाढते महत्त्व अधोरेखित करताना सिंह म्हणाले की, जगातील महासागर पुन्हा एकदा सामरिक स्पर्धेचे केंद्र म्हणून उदयास येत आहेत.
“महासागर पुन्हा एकदा जगाच्या शक्ती संतुलनाच्या केंद्रस्थानी आले आहेत. अशा वेळी, एक प्रमुख सागरी राष्ट्र म्हणून, आत्मविश्वास, क्षमता आणि स्पष्ट दृष्टिकोन असलेले नेतृत्व प्रदान करणे ही भारताची जबाबदारी आहे,” असे ते म्हणाले.
संरक्षण उत्पादनात अधिक स्वावलंबनाचे आवाहन करताना, वाढत्या अनिश्चित जागतिक वातावरणात बाह्य पुरवठा साखळ्यांवरील अवलंबित्व कमी करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे असे मंत्र्यांनी सांगितले.
“पुरवठा साखळीतील व्यत्यय टाळण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे स्वावलंबन. स्वावलंबनाच्या आमच्या दृष्टिकोनातील एक प्रमुख आधारस्तंभ म्हणजे संरक्षण सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम,” असे सिंह म्हणाले.
टीम भारतशक्ती
