नेपाळ निवडणूक: माजी रॅपर बालेंद्र शाह यांचा दणदणीत विजय, पंतप्रधानपदाचा मार्ग मोकळा

अवघ्या तीन वर्षांपूर्वी स्थापन झालेल्या राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्षाने नेपाळमध्ये झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये मोठ्या फरकाने जागा जिंकल्याचे, निवडणूक अधिकाऱ्यांनी जाहीर केले. या पक्षाचे उमेदवार आणि एकेकाळी रॅपर असणारे बालेंद्र शाह, ज्यांना ‘बालेन’ म्हणूनही ओळखले जाते, त्यांचा पुढील पंतप्रधान होण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. राजकारणाचा फारसा अनुभव नसलेल्या बालेन यांच्यावर राजकीय स्थैर्य पुन्हा एकदा प्रस्थापित करण्याची जबाबदारी जेन झीने सोपवली आहे.

गेल्या सप्टेंबरमध्ये जेन झीने पुकारलेल्या भ्रष्टाचाराविरोधी आंदोलनामध्ये 77 जणांचा बळी गेला होता आणि तत्कालीन सरकार पडले. त्यानंतर ५ मार्च रोजी झालेली निवडणूक ही नेपाळमधील पहिलीच निवडणूक होती.

‘जर सर्व काही ठीक राहिले तर ते (बालेन) पाच वर्षांसाठी एक स्थिर सरकार देतील अशी आपण अपेक्षा करू शकतो “, असे घटनात्मक तज्ज्ञ पूर्णमान शाक्य यांनी सांगितले. याशिवाय पूर्वीच्या बहुमताच्या सरकारांना उद्ध्वस्त करणाऱ्या पदांच्या आर्थिक गैरव्यवहाराबद्दल देखील सांगितले.

स्थिरतेची आशा

शाह यांच्या ‘राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्षा’ने (RSP) 275 सदस्यांच्या संसदेत 182 जागा जिंकल्या आहेत, अशी माहिती निवडणूक आयोगाने गुरुवारी दिली. गेल्या सहा दशकांहून अधिक काळात कोणत्याही एका पक्षाने मिळवलेले हे सर्वात मोठे बहुमत आहे.

ज्या देशाने गेल्या 35 वर्षांत 32 वेळा सरकार बदलताना पाहिले आहे—ज्यामुळे गुंतवणूकदारांचा विश्वास डगमगला आणि आर्थिक तसेच रोजगार वाढ खुंटली—त्या देशात आता स्थिरता येईल अशी आशा निर्माण झाली आहे.

“या विजयामुळे आम्हाला मोठा उत्साह वाटत आहे,” असे नवनिर्वाचित खासदार तथा विजयी RSP चे ज्येष्ठ नेते सिसिर खनाल म्हणाले. “जनतेने दिलेल्या या आदेशामुळे आमच्यावरील जबाबदारी खूपच वाढली आहे.”

या निवडणुकीत देशातील सर्वात जुना पक्ष असलेल्या ‘नेपाली काँग्रेस’ला केवळ 38 जागांवर समाधान मानावे लागले आणि तो दुसऱ्या क्रमांकावर फेकला गेला; तर माजी पंतप्रधान के.पी. शर्मा ओली यांच्या ‘कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ नेपाळला (युनिफाइड मार्क्सवादी-लेनिनवादी)’ केवळ 25 जागा जिंकता आल्या.

निवडणुका पार पाडण्याची जबाबदारी सोपवण्यात आलेल्या माजी सरन्यायाधीश सुशीला कार्की यांनी, ओली यांच्यानंतर हंगामी पंतप्रधान म्हणून सूत्रे हाती घेतली होती.

नेपाळ निवडणुका

या निवडणुकीवर नेपाळची राजधानी काठमांडूचे माजी महापौर बालेन शाह यांचेच वर्चस्व होते. व्यवस्थेवर टीका करणाऱ्या त्यांच्या ‘रॅप’ संगीतामुळे त्यांना समाजमाध्यमांवर एखाद्या ‘रॉकस्टार’सारखी प्रचंड लोकप्रियता मिळाली आहे.

पंतप्रधान होण्याची शक्यता असलेले ते पहिलेच असे राजकारणी आहेत, जे नेपाळच्या दक्षिणेकडील मैदानी प्रदेशातून—ज्याला ‘मधेस’ म्हणून ओळखले जाते—येतात; हा तोच प्रदेश आहे, जिथे अनेक लहान प्रादेशिक गटांना एकही जागा जिंकता आलेली नाही.

त्यांच्या ‘आरएसपी’ (RSP) पक्षाने भ्रष्टाचार निर्मूलन, रोजगार निर्मिती आणि पाच वर्षांच्या कालावधीत 42 अब्ज डॉलर्सची अर्थव्यवस्था दुप्पटीपेक्षा अधिक वाढवण्याच्या कार्यक्रमावर आधारित प्रचार केला.

मात्र, या पक्षाचे आक्रमक नेते आणि माजी दूरचित्रवाणी निवेदक रवी लामिछाने यांच्यावर लहान बचत कंपन्यांच्या निधीचा गैरवापर केल्याचे आरोप आहेत. त्यांनी हे आरोप फेटाळून लावले असून, त्यांना जामिनावर मुक्त करण्यात आले आहे.

चीन आणि भारत यांच्यामध्ये वसलेल्या, ३ कोटी लोकसंख्या असलेल्या नेपाळमध्ये गेल्या वर्षी तरुणांच्या नेतृत्वाखाली एक उठाव झाला होता. समाजमाध्यमांवर लादण्यात आलेल्या बंदीच्या पार्श्वभूमीवर हा उठाव झाला; या बंदीमुळे हजारो लोक रस्त्यावर उतरले, ज्यामुळे संघर्ष उफाळून आला आणि काही लोकांचा बळी गेला, परिणामी तत्कालीन पंतप्रधान ओली यांना आपल्या पदाचा राजीनामा द्यावा लागला.

टीम स्ट्रॅटन्यूज
(रॉयटर्सच्या इनपुट्ससह)