होर्मुझ सामुद्रधुनी सुरक्षित करण्यासाठी ट्रम्प यांचे इतर राष्ट्रांना आवाहन

आपले प्रशासन होर्मुझच्या सामुद्रधुनीला सुरक्षित करण्याबाबत लागणाऱ्या मदतीसाठी सात देशांसोबत चर्चा करत असल्याचे अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी रविवारी सांगितले. तेहरानने अनेकदा बंद केलेल्या महत्त्वाच्या जलमार्गातील जहाजांचे संरक्षण करण्यासाठी ही मदत करण्याचे आवाहन त्यांनी केले आहे.

या संघर्षामुळे पश्चिम आशियामध्ये अशांतता निर्माण झाली असून जागतिक ऊर्जा बाजारपेठ हादरून गेली आहे.  सामुद्रधुनीचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी आखातातील तेलावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असलेल्या राष्ट्रांची असल्याचे प्रतिपादन ट्रम्प यांनी केले आहे. या मार्गाने जगातील 20 टक्के तेलाची वाहतूक केली जाते. अनेक राष्ट्रे सामुद्रधुनीतून जहाजांना परवानगी मिळून त्यांना संरक्षण देण्यासाठी युद्धनौका पाठवतील अशी आपली अपेक्षा असल्याचेही ट्रम्प यांनी या आठवड्याच्या शेवटी नमूद केले.

चर्चा सुरू

सोशल मीडिया पोस्टमध्ये त्यांनी म्हटले आहे की त्यांना आशा आहे की चीन, फ्रान्स, जपान, दक्षिण कोरिया, ब्रिटन आणि इतर देश यात सहभागी होतील.

फायनान्शियल टाईम्सला दिलेल्या मुलाखतीत ट्रम्प यांनी युरोपियन मित्र राष्ट्रांवर होर्मुझच्या सामुद्रधुनीचे संरक्षण करण्यासाठी दबाव आणला असून जर त्यांचे सदस्य वॉशिंग्टनच्या मदतीला आले नाहीत तर नाटोला “खूप वाईट” भविष्याचा सामना करावा लागेल अशी धमकीही ट्रम्प यांनी दिली.

ट्रम्प प्रशासनाने या अरुंद जलमार्गातून प्रवास करणाऱ्या जहाजांचे संरक्षण करण्यासाठी अनेक देशांनी एक युती स्थापन केल्याची घोषणा करण्याची योजना आखली आहे; मात्र वॉल स्ट्रीट जर्नलच्या मते, या कारवाया नक्की कधीपासून सुरू करायच्या यावर ते अजूनही चर्चा करत आहेत. चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने जाहीर केले आहे की सरकार परिस्थितीबाबत “सर्व बाजूंशी” संपर्कात आहे आणि संघर्ष कमी करण्याच्या त्यांच्या भूमिकेवर ते ठाम आहेत.

दरम्यान, युरोपियन युनियनच्या परराष्ट्र धोरण प्रमुख काजा कल्लास यांनी म्हटले आहे की युरोपियन युनियन सदस्य राष्ट्रे होर्मुझची सामुद्रधुनी खुली ठेवण्यासाठी त्यांच्या प्रयत्नांवर चर्चा करण्यास तयार आहेत.

शुक्रवारी ट्रम्प यांनी जाहीर केले की, अमेरिकन नौदल “लवकरच” तेलवाहू जहाजांना (टँकर्सना) संरक्षण देण्यास सुरूवात करेल.

जरी काही इराणी जहाजांची वाहतूक सुरू राहिली असली आणि इतर काही देशांची जहाजे हा जलमार्ग यशस्वीपणे पार करू शकली असली, तरी 28 फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने पहिला हल्ला केल्यापासून, जगातील बहुतांश तेलवाहू जहाजांच्या वाहतुकीसाठी हा मार्ग प्रत्यक्षात बंदच झाला आहे.

स्वतःचे संरक्षण करण्यास इराण सज्ज

तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे निर्माण झालेल्या आर्थिक अनिश्चिततेवर प्रतिक्रिया देताना अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी असा अंदाज वर्तवला की, इराणसोबतचे युद्ध काही आठवड्यांतच संपुष्टात येईल आणि त्यानंतर जागतिक तेलाच्या किमतींमध्ये घट होईल; हे भाकीत त्यांनी इराणने आपण “स्थिर आणि सामर्थ्यवान” असून, स्वतःचे संरक्षण करण्यास सज्ज असल्याचा दावा केला असूनही वर्तवले आहे.

ट्रम्प यांनी या आठवड्याच्या अखेरीस इराणच्या तेल निर्यातीचे प्रमुख केंद्र असलेल्या ‘खर्ग बेटा’वर (Kharg Island) आणखी हल्ले करण्याची धमकी दिली आहे आणि हे युद्ध संपवण्यासाठी कोणताही करार करण्यास आपण तयार नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. शनिवारी त्यांनी सांगितले की, अमेरिकेच्या हल्ल्यांमुळे खर्ग बेटाचा मोठा भाग “पूर्णपणे उद्ध्वस्त” झाला आहे; तसेच त्यांनी आणखी हल्ले करण्याचा इशाराही दिला. शनिवारी ‘एनबीसी न्यूज’शी (NBC News) बोलताना ते म्हणाले, “केवळ गंमत म्हणून देखील आम्ही कदाचित त्यावर आणखी काही वेळा हल्ला करू शकतो.”

ट्रम्प यांच्या या भूमिकेमुळे तणावात तीव्र वाढ झाल्याचे दिसून आले. यापूर्वी त्यांनी खर्ग बेटावरील केवळ लष्करी ठिकाणांनाच लक्ष्य केले जाईल, असे नमूद केले होते; मात्र आताच्या या भूमिकेमुळे युद्ध संपवण्यासाठी सुरू असलेल्या राजनैतिक प्रयत्नांना मोठा धक्का बसला आहे.

इराणला वाटाघाटी करायच्या आहेत हा ट्रम्प यांचा दावा  रविवारी सकाळीच, इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराकची यांनी खोडून काढला.

“आम्ही कधीच युद्धविरामाची मागणी केली नाही आणि आम्ही वाटाघाटींचीही कधीच मागणी केली नाही,” असे अराकची यांनी ‘सीबीएस’च्या (CBS) ‘फेस द नेशन’ या कार्यक्रमात सांगितले. “स्वतःचा बचाव करण्यासाठी आम्हाला जेवढा काळ लागेल, तेवढा काळ आम्ही सज्ज आहोत.”

कच्च्या तेलाचे दर प्रति बॅरल 100 डॉलरच्या आसपास पोहोचले असताना, ट्रम्प प्रशासनातील अधिकाऱ्यांनी मात्र असा आग्रह धरला की, सर्व संकेत पाहता हा संघर्ष तुलनेने लवकर—कदाचित अवघ्या काही आठवड्यांतच—संपण्याची शक्यता आहे.

टीम स्ट्रॅटन्यूज
(रॉयटर्सच्या इनपुट्ससह)