परराष्ट्र मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील लष्करी हल्ल्यांनंतर तणाव वाढल्यापासून, पश्चिम आशियातून सुमारे 2 लाख भारतीय नागरिक मायदेशी परतले आहेत.
अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अलीकडील घडामोडींमध्ये, तेहरानमधील भारतीय दूतावासाच्या मदतीने सुमारे 90 भारतीयांनी इराणमधून अझरबैजानमध्ये प्रवेश केला आहे. तसेच, इराणमधील 550 हून अधिक भारतीय नागरिकांनी भूमार्गाने प्रवास करत सीमेमार्गे आर्मेनियामध्ये प्रवेश केला आहे.
परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते रणधीर जयस्वाल म्हणाले, “अझरबैजान आणि आर्मेनियाकडे होणाऱ्या या प्रवासासाठी तेहरानमधील आमच्या दूतावासाने सहकार्य केले आहे; यामध्ये व्हिसा आणि इमिग्रेशनशी संबंधित औपचारिकता पूर्ण करण्यासाठी केलेल्या मदतीचाही समावेश आहे.”
पश्चिम आशियातील घडामोडींबाबत आयोजित आंतर-मंत्रालयीन बैठकीदरम्यान, अतिरिक्त सचिव (आखात विभाग) असीम महाजन यांनीही या क्षेत्रातील विमानसेवा आणि हवाई क्षेत्राच्या (airspace) स्थितीबाबतची अद्ययावत माहिती दिली.
ते म्हणाले, “सौदी अरेबियामध्ये, विविध विमानतळांवरून नियोजित स्थळांकडे विमानांचे उड्डाण सुरू आहे. ओमानमधूनही भारतातील विविध शहरांकडे विमानांची वाहतूक सुरू आहे. कतारचे हवाई क्षेत्र अंशतः खुले असून, ‘कतार एअरवेज’ आज आणि उद्या भारतासाठी विमानांचे उड्डाण करणार आहे. भारतातील विविध शहरांकडे तीन विमानांची उड्डाणे होतील अशी अपेक्षा आहे.”
मोठ्या प्रमाणावर भारतीयांची घरवापसी
इराणमधून सुरू असलेली ही घरवापसी, पश्चिम आशिया आणि आखाती प्रदेशातून मायदेशी परतणाऱ्या एका खूप मोठ्या लाटेचाच एक भाग आहे; या प्रदेशात अमेरिका आणि इस्रायल यांनी केलेल्या संयुक्त लष्करी हल्ल्यांनंतर तणाव मोठ्या प्रमाणावर वाढला होता.
सुरक्षेशी संबंधित तणावात झालेली वाढ आणि हवाई वाहतुकीत निर्माण झालेला व्यत्यय, यांमुळे आखाती प्रदेश आणि पश्चिम आशियातून सुमारे 1 लाख 30 हजार ते 2 लाख भारतीय नागरिक भारतात परतले आहेत, असा अधिकाऱ्यांचा अंदाज आहे.
अनेक प्रवासी, ज्या देशांची हवाई हद्द (airspace) वाहतुकीसाठी खुली आहे, तिथून उपलब्ध असलेल्या व्यावसायिक विमानांचा वापर करत आहेत; तर काही प्रवासी, भारतातील राजनैतिक दूतावासांच्या मदतीने व्यवस्था करण्यात आलेल्या पर्यायी मार्गांचा वापर करून प्रवास करत आहेत.
हवाई मार्गातील व्यत्यय
संघर्ष सुरू झाल्यापासून पश्चिम आशियाच्या काही भागांमधील हवाई प्रवासात मोठा व्यत्यय आला आहे.
नागरी हवाई वाहतूक प्राधिकरणांच्या निर्देशांनुसार, अबू धाबी, दुबई, रास अल खैमा, शारजा आणि फुजैरा यांसह संयुक्त अरब अमिरातीमधील विमानतळांवरून मर्यादित किंवा सुधारित वेळापत्रकानुसार विमानसेवा सुरू आहे.
सौदी अरेबिया आणि ओमानमधून हवाई संपर्क सुरू असल्याने अनेक भारतीयांना मायदेशी प्रवास करणे शक्य झाले आहे. दरम्यान, कतारवरील हवाई मार्ग अंशतः पुन्हा उघडण्यात आला असून, कतार एअरवेजद्वारे दिल्लीसाठीच्या सेवांसह मर्यादित विमानसेवा चालवली जात आहे.
बहरीन, कुवेत आणि इराकमध्ये अडकलेल्या भारतीय नागरिकांसाठी, जिथे हवाई मार्गावरील निर्बंध अजूनही लागू आहेत, सौदी अरेबियामार्गे प्रवासाची सोय अधिकारी करत आहेत.
पश्चिम आशियातील भारतीय राजनैतिक दूतावासांनी, सध्याच्या संकटाचा फटका बसलेल्या नागरिकांना मदत करण्यासाठी 24 तास कार्यरत राहणाऱ्या साहाय्य यंत्रणा कार्यान्वित केल्या आहेत.
परराष्ट्र मंत्रालयाने (MEA) दिलेल्या माहितीनुसार, दूतावास आणि वाणिज्य दूतावास 24-तास हेल्पलाइन चालवत आहेत; तसेच, तिथे अडकलेले भारतीय नागरिक आणि अल्प काळासाठी आलेल्या पर्यटकांना मदत करण्यासाठी ते स्थानिक प्रशासनाशी जवळून समन्वय साधत आहेत. याशिवाय विविध सामाजिक संस्थांच्या संपर्कात आहेत.
या साहाय्यामध्ये व्हिसाविषयक मदत, प्रवासाचे नियोजन आणि संघर्षग्रस्त भागांतून बाहेर पडू इच्छिणाऱ्यांसाठी पुढील प्रवासाच्या (ट्रान्झिट) व्यवस्थेबाबतच्या मदतीचा समावेश आहे.
हानी आणि बेपत्ता नागरिक
संघर्षाच्या काळात घडलेल्या वेगवेगळ्या घटनांमध्ये पाच भारतीय नागरिकांचा मृत्यू झाला असून, एक व्यक्ती अद्याप बेपत्ता आहे.
ओमान, इराक आणि संयुक्त अरब अमिराती (UAE) येथील भारतीय दूतावास बेपत्ता नागरिकाच्या संदर्भात स्थानिक प्रशासनाच्या संपर्कात आहेत; तसेच, ज्यांनी आपले प्राण गमावले, त्यांचे पार्थिव मायदेशी परत आणणे सुलभ व्हावे यासाठी हे दूतावास कार्यरत आहेत.
भारतीय अधिकाऱ्यांच्या मते, या प्रदेशातील परिस्थिती सतत बदलत असल्याने, भारताचा तात्काळ भर हा आपल्या नागरिकांची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यावर आणि त्यांना सुरक्षितपणे बाहेर काढण्यावर (evacuation) केंद्रित आहे.
“भारतीय नागरिकांची सुरक्षितता, कल्याण आणि संरक्षण हीच सरकारची सर्वोच्च प्राथमिकता आहे,” असे परराष्ट्र मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे.
हुमा सिद्दीकी
