ड्रोन युद्ध—जिथे प्रत्येकजण एकमेकांची कॉपी करत आहे

इराणचा दावा आहे की अमेरिका आणि इस्रायल या प्रदेशात होणाऱ्या हल्ल्यांसाठी दुसऱ्यांवर दोषारोप करण्याच्या प्रयत्नात मोठ्या प्रमाणावर वापरल्या जाणाऱ्या शाहेद-136 ड्रोनच्या जवळपास जाणारी आवृत्ती तैनात करत आहेत.

इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी आरोप केला आहे की, “अमेरिकेने ‘लुकास’ नावाचा एक ड्रोन विकसित केला आहे, जो आमच्या शाहेद ड्रोनच्या जवळ जाणारा आहे आणि त्याद्वारे अरब देशांमधील लक्ष्यांवर हल्ले केले जात आहेत.”

ते म्हणाले की, तुर्की, कुवेत आणि इराकमधील नागरी पायाभूत सुविधांवरील हल्ल्यांमध्ये इराणला गोवण्यासाठी हे समन्वित हल्ले असू शकतात, असा विश्वास असलेल्या प्रकरणांची तेहरान चौकशी करत आहे.

अराघची म्हणाले, “हल्ला झालेल्या लक्ष्यांची तपासणी करण्यासाठी आणि ती अमेरिकन लक्ष्ये होती की नाही हे ठरवण्यासाठी इराण प्रादेशिक देशांसोबत एक संयुक्त चौकशी समिती स्थापन करण्यास तयार आहे.” “आमचे हल्ले केवळ या प्रदेशातील अमेरिकन तळ आणि हितसंबंधांना लक्ष्य करणारे आहेत.”

हे आरोप एका तीव्र होत चाललेल्या तांत्रिक स्पर्धेचे प्रतिबिंब आहेत, ज्यात प्रतिस्पर्धी शक्ती स्वस्त आणि मोठ्या प्रमाणावर तैनात करण्यायोग्य प्रणाली तयार करण्यासाठी एकमेकांच्या शस्त्रांची अधिकाधिक नक्कल करत, त्यात सुधारणा करत आहेत.

आठवड्याच्या अखेरीस इराणवर केलेल्या हल्ल्यांमध्ये, अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडने ‘शाहेद’च्या धर्तीवर बनवलेल्या आपल्या ड्रोनचा युद्धात प्रथमच वापर केल्याची पुष्टी केली.

शाहेद ड्रोन

या वादाच्या केंद्रस्थानी शाहेद-136 आहे, जो इराणने 2020  दशकाच्या सुरुवातीला विकसित केलेला एकमार्गी ‘कामिकाझे’ ड्रोन आहे. केवळ संख्येच्या जोरावर हवाई संरक्षण यंत्रणांना निष्प्रभ करण्याच्या क्षमतेमुळे तो कुप्रसिद्ध झाला आहे.

प्रत्येक ड्रोनची किंमत 20 हजार ते 50 हजार डॉलर्स इतकी कमी असू शकते, जी अत्याधुनिक क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली वापरून त्याला रोखण्यासाठी लागणाऱ्या लाखो डॉलर्सपेक्षा खूपच कमी आहे.

हे ड्रोन साधारणपणे 30 ते 50 किलोग्रॅम स्फोटके वाहून नेतात आणि 1 हजार 900 किलोमीटरपेक्षा जास्त प्रवास करू शकतात, ज्यामुळे काही रडार प्रणालींना चकमा देण्याइतपत कमी उंचीवर उडत दूरच्या लक्ष्यांवर मारा करण्यासाठी ते सक्षम बनतात.

त्यांच्या इंजिनचा विशिष्ट आवाज, ज्याची तुलना अनेकदा लॉनमॉवर किंवा मोटरसायकलशी केली जाते, तो अनेक संघर्ष क्षेत्रांमध्ये एक इशारा देणारा ओळखीचा आवाज बनला आहे.

युक्रेनमधील युद्धभूमीवरून जप्त केलेल्या ड्रोनच्या नमुन्यांची तपासणी केल्यानंतर अमेरिकेने स्वतःची ड्रोन आवृत्ती विकसित केल्याचे मान्य केले आहे. ल्युकास ड्रोन म्हणून ओळखली जाणारी ही प्रणाली, ॲरिझोना-स्थित निर्माता स्पेक्ट्रमक्सने तयार केल्याचे वृत्त आहे.

अमेरिकेच्या संरक्षण अधिकाऱ्यांच्या मते, ‘ऑपरेशन एपिक फ्युरी’च्या सुरुवातीच्या टप्प्यात हा ड्रोन वेगाने तैनात करण्यात आला आणि पहिल्यांदाच वापरण्यात आला.

ही अमेरिकन प्रणाली शाहेद-136 पेक्षा लहान आहे आणि सुमारे 18 किलोग्रॅम स्फोटकांचा हलका भार वाहून नेते, परंतु तुलनेने कमी खर्चात समान कार्यात्मक परिणाम साधण्यासाठी तिची रचना करण्यात आली आहे.

सुमारे 434 नॉटिकल मैलांची रेंज आणि सहा तासांपर्यंतची क्षमता असलेला हा ड्रोन कॅटापल्ट किंवा रॉकेट-असिस्टेड रेलचा वापर करून प्रक्षेपित केला जाऊ शकतो, ज्यामुळे मोठ्या संख्येने त्याचा जलद वापर करणे शक्य होते. पेंटागॉनने हे प्लॅटफॉर्म चालवण्यासाठी एक विशेष एकमार्गी हल्ला ड्रोन युनिट देखील तयार केले आहे.

स्वस्त शस्त्रे, महागडी संरक्षण व्यवस्था