“आम्हाला वाटते की भारत ही एक जागतिक शक्ती आहे. भारत म्हणतो की त्याला मुक्त, निष्पक्ष आणि खुले इंडो-पॅसिफिक हवे आहे, त्याला नियमांवर आधारित इंडो-पॅसिफिक हवे आहे, त्याचप्रमाणे तैवान सामुद्रधुनी, दक्षिण चीन समुद्रावर, मला वाटते की भारताने आपली भूमिका स्पष्टपणे मांडली पाहिजे,” असे मुमिन चेन यांनी वैज्ञानिक आणि संरक्षण संशोधन परिषदेच्या (CSDR) तैवान बियॉन्ड सेमीकंडक्टर्स या अहवालाचे प्रकाशन करताना म्हटले.
ते भारतातील तैपेई आर्थिक आणि सांस्कृतिक केंद्राचे प्रमुख आहेत, जे ते प्रत्यक्षात राजनैतिक मिशन बनवते.
त्यांनी प्रसिद्ध केलेल्या अहवालात म्हटले आहे की, “औपचारिक राजनैतिक संबंधांचा अभाव असूनही, इंडो-पॅसिफिकच्या गुंतागुंतीच्या भू-राजकीय परिदृश्यातील भारताच्या प्रमुख संबंधांमध्ये, कदाचित तैवानपेक्षा जास्त अपूर्ण क्षमता इतर कोणत्याही देशाचे प्रतिनिधित्व करत नाही. कठोर राजकीय घटकांवर जास्त भर देणे आणि एक साधा, अनेकदा जादुई वाटणारा उपाय जो गुंतागुंतीची समस्या त्वरित सोडवतो असे मानले जाते त्याद्वारे तोडगा काढण्याचा मोह हे त्यांच्यातील वाढीव आणि कार्यात्मक सहकार्यासाठी सर्वात मोठे अडथळे आहेत.
“तैवान सुरक्षेच्या मुद्द्यावर, तैवानच्या लोकांना शांतता आणि जैसे थे स्थिती हवी आहे… भारताने आपल्या धोरणात जागतिक शक्ती म्हणून अशी विधाने करावीत,” असे मुमिन चेन यांनी म्हटले होते.
भारताने भूतकाळात बीजिंगच्या one china policyचे समर्थन केले आहे परंतु २०११ पासून याबाबत मौन बाळगले आहे. तेव्हापासून भारत-चीन द्विपक्षीय दस्तऐवजात त्याचा कुठेही उल्लेख आढळलेला नाही.
“युरोपियन युनियन, जपान आणि अमेरिका सर्वजण म्हणतात की ते तैवान सामुद्रधुनीची सुरक्षा राखतात. भारताकडून, आम्ही अशा प्रकारच्या धोरणाचे स्वागत करू. भारताने धाडसीपणाने तैवान सामुद्रधुनी आणि इंडो-पॅसिफिकची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी आम्ही वचनबद्ध असल्याचे संपूर्ण जगाला सांगावे, आम्ही त्याचे स्वागतच करू,” असे ते म्हणाले.
चेन यांनी अधोरेखित केले की तैवान हा लोकशाही असलेला देश आहे आणि “इतर कोणताही देश आपले भवितव्य ठरवणार नाही.” तैवानवर आपला दावा सांगणाऱ्या चीनचा संदर्भ त्यामागे आहे.
2022 मध्ये, जिथे चीनचा लष्करी युद्ध सराव वाढत आहे, त्या तैवान सामुद्रधुनीतील तणाव वाढल्यानंतर, तत्कालीन अमेरिकन हाऊस स्पीकर नॅन्सी पेलोसी यांनी तैपेईला भेट दिली होती. गेल्या तीन दशकांत अमेरिकेच्या वरिष्ठ सरकारी अधिकाऱ्याने केलेला हा पहिलाच उच्चस्तरीय दौरा होता.
बीजिंगने संयुक्त लष्करी सराव सुरू करून आणि तैवान घ्या दिशेने बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे डागून या भेटीला प्रतिसाद दिला.
“आम्हाला तैवान सामुद्रधुनीत शांतता आणि सुरक्षितता हवी आहे. गेल्या दशकांमध्ये तैवान समृद्ध, तांत्रिक आणि आर्थिकदृष्ट्या का मजबूत झाला? कारण आमच्याकडे शांततापूर्ण बाह्य वातावरण आहे. पण ते बदलण्याचा प्रयत्न कोण करत आहे? आम्ही या परिस्थितीला आव्हान देत नाही? आम्ही जे काही करतो, त्यात आमची लष्करी क्षमता समाविष्ट आहे, ते स्वसंरक्षणासाठी आहे,” असे सांगत चेन म्हणाले की, भारताने तैवानच्या “प्रतिष्ठा आणि सुरक्षितते”च्या समर्थनार्थ विधाने करावीत.
भारत आणि तैवानमधील द्विपक्षीय संबंध वाढवण्याच्या मुद्द्यावर ते म्हणाले की उभय देशांमधील संबंध त्यांच्या पूर्ण क्षमतेचा अद्याप वापर करू शकलेले नाहीत. तैवान सरकार भारतासोबत द्विपक्षीय संबंध वाढवण्याची योजना आखत आहे आणि ते संबंध केवळ सेमीकंडक्टरपुरते मर्यादित ठेवण्याची आमची कोणतीही योजना नाही.
चेन म्हणाले की, भारत आणि तैवान व्यापार तसेच गुंतवणूक, लोकांमधील देवाणघेवाण आणि तांत्रिक सहकार्य या तीन व्यापक स्तंभांवर त्यांचे संबंध पुढे नेऊ शकतात.
नयनमा बासू
