
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी भारतावर जोरदार टीका का केली आहे? 25 टक्के टॅरिफ लावण्याची घोषणा आणि भारताचा उल्लेख “मृत अर्थव्यवस्था” असा केल्याने भारतीय राजदूतांच्या एका गटाला असा संशय आहे की यात काहीतरी तथ्य असू शकते.
“या वक्तव्यांना चिथावणी न देता गप्प राहणे आणि इतर पर्याय शोधणे हा प्रचलित दृष्टिकोन आहे,” असे एका वरिष्ठ राजनैतिक अधिकाऱ्याने सांगितले. या महिन्याच्या अखेरीस होणाऱ्या वाटाघाटीदरम्यान अमेरिकेला सवलती देऊ करता येतील अशा क्षेत्रांवर चर्चा करण्यासाठी आर्थिक मंत्रालयांना सरकारने दिलेल्या निर्देशाकडेही त्यांनी लक्ष वेधले.
हा निकडीचा एक घटक सूचित करतो की कदाचित ट्रम्प यांच्या नवीन प्रशासनाची काहीतरी चुकीची गणना किंवा चुकीची धारणा झाली असावी असे देखील सूचित होते. अर्थात व्यापार चर्चा सुरू करण्याच्या दिशेने भारतानेच पहिला पुढाकार घेतला होता. परंतु तेव्हापासून व्हिएतनामपासून इंडोनेशिया आणि जपानपर्यंत, तसेच युरोप आणि ब्रिटन, अशा सर्व प्रमुख अर्थव्यवस्थांनी ट्रम्प यांच्याशी करार केले आहेत.
अमेरिकेचे कोषागार सचिव स्कॉट बेसेंट यामागचा संदर्भ देताना म्हणाले की, “भारत चर्चेच्या टेबलवर खूपच लवकर आला, पण तरीही गोष्टींना हवा तसा वेग मिळाला नाही, म्हणून मला वाटते की अध्यक्ष, संपूर्ण व्यापार संघ त्यांच्याबद्दल निराश आहे.”
राजकीय जोखीम विश्लेषण आणि सल्लामसलत करणाऱ्या युरेशिया ग्रुपमधील दक्षिण आशिया प्रॅक्टिसचे प्रमुख प्रमित पाल चौधरी यांचे असे मत आहे की ट्रम्प यांना “भारताची प्रतिमा खराब दिसावी असे वाटते परंतु ते करारासाठी हपापलेल्या त्यांच्या स्वतःच्या हताशपणातून उद्भवले आहे.”
इतर कोणत्याही मुद्द्यापेक्षा ट्रम्प यांना मका, सोया, गहू आणि दुग्धजन्य पदार्थांवर टॅरिफ हवा आहे कारण ज्या राज्यांमध्ये ही पिके घेतली जातात तिथूनच त्यांना राजकीय पाठिंबा मिळत आहे.
चौधरी म्हणतात, “ट्रम्प सोयासाठी जोरदार दबाव आणत आहेत कारण त्यांचे शेतकरी त्यांना विचारत आहेत की चीनने अमेरिकन सोयाची आयात थांबवली आहे, त्यामुळे आपल्याला काय मिळत आहे. ब्राझीलवर त्यांनी 50 टक्के कर यासाठी लादला आहे कारण ब्राझील आता चीनला सोयाचा प्रमुख पुरवठादार म्हणून उदयास आला आहे.”
जागतिक स्तरावर भारत 2022 मध्ये सुमारे 13 दशलक्ष टन सोया उत्पादनात पाचव्या क्रमांकावर होता, परंतु तो खाद्यतेल बनवण्यासाठी आणि पशुखाद्यासाठी देखील मोठ्या प्रमाणात आयात करतो. दुर्दैवाने, प्रथिनांनी समृद्ध असली तरी सोया भारतीयांमध्ये फारसे लोकप्रिय नाही.
दुग्धव्यवसाय आणि गहू बाजारपेठा खुल्या करणे हे राजकीय चर्चेचा विषय असल्याने भारत सवलती देऊ शकेल का?
सेवांमध्ये राष्ट्रीय वागणूक हे आणखी एक क्षेत्र आहे जिथे ट्रम्प बदल शोधत आहेत: सध्या भारतीय कायदे परदेशी गुंतवणूकदारांपेक्षा भारतीय व्यावसायिकांना अधिक पसंती देतात. उदाहरणार्थ, अमेरिकेची सिटी बँक भारतीय बँकांपेक्षा वेगळ्या नियमांनुसार काम करते.
“टेस्ला वगळता अमेरिका ज्या उच्च दर्जाच्या गाड्या देत नाही त्यावर सवलती देणे ही अशी गोष्ट आहे जी ट्रम्प खरेदी करणार नाहीत,” असे चौधरी म्हणतात, तसेच अमेरिकन गाड्या भारतात लोकप्रिय ठरल्या नाहीत हे देखील नमूद करतात: 2017 मध्ये GM बाहेर पडले, 2021 मध्ये फोर्ड आणि 2020 मध्ये मोटारसायकल निर्माता हार्ले डेव्हिडसन.
आणखी एक गोष्ट लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे की ट्रम्प यांनी अमेरिकेला मोठ्या प्रमाणात निर्यात होणाऱ्या विविध सेवा, इलेक्ट्रॉनिक्स किंवा औषध निर्मितीसाठी भारताला लक्ष्य केलेले नाही.
चौधरी यांचे असे मत आहे की ट्रम्प यांना भारताकडून खरेदी केल्या जाणाऱ्या सवलतीच्या दरात मिळणाऱ्या रशियन तेलात किंवा रशियामध्येही रस नाही, जे दिल्लीतील अनेकांच्या दृष्टिकोनाच्या विरुद्ध आहे. ट्रम्प यांचे लक्ष्य चीन आहे, त्यांची प्राथमिकता चीन आहे परंतु देशांतर्गत राजकीय चिंता वाढत आहेत आणि त्या अर्थाने, भारतासोबतचा करार त्यांना त्या मतदारांना आश्वस्त करण्यास मदत करेल.
परंतु भारताला त्यांनी जाहीरपणे लक्ष्य केल्यामुळे वॉशिंग्टन डीसीमध्ये अनेकांच्या भुवया उंचावल्या आहेत आणि ट्रम्प यांना नेमकं काय साध्य करायचं आहे याबद्दल प्रश्न विचारले जात आहेत. दिल्लीतही हाच प्रश्न उपस्थित केला जात आहे.
सूर्या गंगाधरन

























