इस्रायलशी संबंधित गुप्तहेर घोटाळ्यामुळे स्लोव्हेनिया निवडणुकीला हादरा

इस्रायलशी संबंधित एका कथित गुप्तहेर कंपनीशी असलेल्या संबंधांबाबत, लीक झालेल्या खळबळजनक व्हिडिओंमुळे आणि परकीय हस्तक्षेपाच्या आरोपांमुळे स्लोव्हेनियाच्या निवडणुकीत खळबळ माजली आहे.

‘पॉलिटिको’ आणि इतर माध्यमांच्या वृत्तानुसार, गेल्या काही आठवड्यांत गुप्तपणे रेकॉर्ड केलेल्या व्हिडिओंची एक मालिका ऑनलाइन पद्धतीने समोर आली आहे, ज्यामध्ये स्लोव्हेनियाच्या सरकारशी संबंधित व्यक्ती राजकीय संबंध आणि संभाव्य व्यावसायिक व्यवहारांवर चर्चा करताना दिसत आहेत. हे फुटेज एका नव्याने तयार केलेल्या वेबसाइटवर प्रकाशित करण्यात आले आणि सोशल मीडियावर वेगाने पसरले, ज्यामुळे 22 मार्चच्या सार्वत्रिक निवडणुकीपूर्वीच्या प्रचारात आता हा एक मुख्य मुद्दा बनला.

व्हिडिओमध्ये दिसणाऱ्या व्यक्तींनी आपण कोणताही गैरप्रकार केल्याचा जोरदार इन्कार केला आहे. अनेकांनी म्हटले आहे की संभाषणांचे चुकीचे चित्रण करण्यासाठी रेकॉर्डिंगमध्ये निवडकपणे बदल किंवा फेरफार करण्यात आले आहेत. स्लोव्हेनियन माध्यम ‘म्लादिना’ने दिलेल्या वृत्तानुसार, ‘ब्लॅक क्यूब’ या इस्रायली खाजगी गुप्तचर कंपनीच्या प्रतिनिधींनी डिसेंबरमध्ये विरोधी पक्षनेते जानेझ जान्शा यांची त्यांच्या पक्षाच्या मुख्यालयात भेट घेतली होती, त्यानंतर हा वाद अधिकच वाढला आहे.

‘ब्लॅक क्यूब’ने यावर प्रतिक्रिया द्यावी यासाठी करण्यात आलेल्या विनंतीला कोणताही प्रतिसाद दिलेला नाही. तीन वेळा पंतप्रधानपदी विराजमान झालेले स्लोव्हेनियन डेमोक्रॅटिक पार्टीचे (एसडीएस) नेते जान्शा यांनी, त्या फर्मशी किंवा व्हिडिओंच्या निर्मितीशी आपला कोणताही संबंध असल्याचे नाकारले आहे. मात्र, त्यांनी असाही युक्तिवादही केला आहे की, या सामग्रीमुळे सध्याच्या सरकारमधील कथित भ्रष्टाचार उघडकीस येतो.

या प्रकरणी एसडीएसने अधिक प्रक्षोभक भूमिका घेतली आहे. एक्स या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरील एका पोस्टमध्ये, पक्षाने म्हटले आहे की भ्रष्टाचार उघडकीस आणण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावल्याबद्दल इस्रायली कंपनीचे “स्मारक उभारले पाहिजे”, कारण यामुळेच या मोहिमेचा बाह्य घटकांशी संबंध असल्याच्या अंदाजांना आणखी बळ मिळाले आहे.

पंतप्रधान रॉबर्ट गोलोब, ज्यांचा उदारमतवादी ‘फ्रीडम मूव्हमेंट’ पक्ष पुन्हा निवडणुकीसाठी उभा आहे, यांनी स्लोव्हेनियाच्या लोकशाही प्रक्रियेवर प्रभाव टाकण्याचा प्रयत्न केल्याचा आरोप “परदेशी सेवांवर” केला आहे. त्यांनी ब्लॅक क्यूबचे थेट नाव घेतले नसले तरी, त्यांच्या वक्तव्यांमधून व्हिडिओंचे मूळ आणि वेळेबद्दल सरकारमधील वाढती अस्वस्थता दिसून येते.

या प्रकरणामुळे आधीच चुरशीची ठरू पाहणाऱ्या निवडणुकीत नव्याने अस्थिरता निर्माण झाली आहे. जनमत चाचण्यांनुसार, जान्शा यांच्या एसडीएसने गोलोब यांच्या पक्षावर थोडीशी आघाडी घेतली आहे, जो 2022 च्या निवडणुकीच्या तुलनेत एक महत्त्वपूर्ण बदल दर्शवणारा आहे. 2022 च्या निवडणुकीत गोलोब यांनी निर्णायक विजय मिळवला होता.

पदभार स्वीकारल्यापासून, गोलोब यांच्या प्रशासनाला अनेक आव्हानांचा सामना करावा लागला आहे, ज्यामुळे त्यांची लोकप्रियता कमी झाली आहे. न्याय मंत्रालयाच्या मालमत्ता खरेदीशी संबंधित वशिलेबाजीच्या आरोपांमुळे टीका झाली आहे, तर दुसरीकडे, गोलोब यांनी पोलीस प्रकरणांमध्ये हस्तक्षेप केल्याच्या आरोपावरून स्लोव्हेनियाच्या भ्रष्टाचारविरोधी संस्थेकडून त्यांची स्वतःचीच चौकशी केली जात आहे. मात्र या प्रकरणी झालेले हे आरोप ते नाकारतात आणि न्यायालयात त्यांना आव्हान देण्याचे त्यांनी वचन दिले आहे.

आर्थिक परिस्थितीचा सरकारवरही दबाव आला आहे. 2022 मधील 2.7% वरून गेल्या वर्षी विकास दर 1.1% पर्यंत मंदावला, ज्यामुळे मतदारांमधील असंतोष वाढला आणि विरोधी पक्षाला संधी मिळाली.

या पार्श्वभूमीवर, हे व्हिडिओ समोर आल्याने—आणि त्यांच्या स्रोताबद्दलच्या प्रश्नांमुळे—प्रचाराच्या कथानकात व्यत्यय आला आहे. विश्लेषकांच्या मते, हा वाद अनिर्णित मतदारांवर प्रभाव टाकू शकतो; त्यांचे मत यावर अवलंबून आहे की ते रेकॉर्डिंगमधील आरोपांवर अधिक लक्ष केंद्रित करतात की ही सामग्री कशी मिळवली आणि प्रसारित केली गेली याबद्दलच्या चिंतांवर.

ब्लॅक क्यूबच्या कथित सहभागाची विशेष छाननी झाली आहे, कारण या कंपनीचा इतिहासच तसा आहे. या कंपनीचा संबंध यापूर्वी अनेक मोठ्या कारवायांशी जोडला गेला आहे, ज्यात हॉलीवूड निर्माता हार्वे वाइनस्टाईनसाठी केलेल्या कामाचा समावेश आहे, ज्याचा उद्देश त्याच्यावर लैंगिक शोषणाचा आरोप करणाऱ्या महिलांना बदनाम करणे हा होता. रोमानियामध्ये, 2022 मध्ये या कंपनीशी संबंधित तीन व्यक्तींना न्यायपालिकेच्या सदस्यांना धमकावण्याचा प्रयत्न केल्याबद्दल निलंबनाची शिक्षा सुनावण्यात आली होती.

स्लोव्हेनियामधील परिस्थिती युरोपमधील पूर्वीच्या निवडणुकीशी संबंधित घटनांची आठवण करून देते. हंगेरीच्या 2018 च्या निवडणुकीपूर्वी, गैर-सरकारी संस्थांना लक्ष्य करणारी रेकॉर्डिंग्ज अशाच प्रकारे प्रसिद्ध करण्यात आली होती, ज्यात ब्लॅक क्यूबवर भूमिका बजावल्याचा आरोप होता. ‘द इकॉनॉमिस्ट’ने उद्धृत केलेल्या वृत्तानुसार, हंगेरीच्या 2022 च्या निवडणुकीपूर्वी कार्यकर्त्यांना गुंतवून ठेवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या बनावट ऑनलाइन प्रोफाइलशी संबंधित कारवायांमध्येही या कंपनीचा संबंध जोडला गेला आहे.

स्लोव्हेनियासाठी, यातील डावपेच केवळ देशांतर्गत राजकारणापुरते मर्यादित नाहीत. जान्शा यांचा विजय युरोपियन युनियनमध्ये आणखी एका लोकप्रिय आवाजाची भर घालेल, ज्यामुळे हा देश संभाव्यतः हंगेरीचे व्हिक्टर ऑर्बान आणि स्लोव्हाकियाचे रॉबर्ट फिको यांच्याशी अधिक जवळून जोडला जाईल. त्यांच्या मागील कार्यकाळात, टीकाकारांनी जान्शा यांच्यावर माध्यम स्वातंत्र्यासह लोकशाही संस्थांना कमकुवत केल्याचा आरोप केला होता. फ्रीडम हाऊसने अहवाल दिला की त्या काळात निरीक्षण केलेल्या साम्यवादोत्तर देशांमध्ये स्लोव्हेनियामध्ये लोकशाहीचा सर्वात तीव्र ऱ्हास झाला.

अशा बदलाचे युरोपीय संघाच्या निर्णय प्रक्रियेवर व्यापक परिणाम होऊ शकतात. युक्रेनला आर्थिक मदत किंवा कायद्याच्या राज्याच्या मानकांची अंमलबजावणी यांसारख्या एकमताची आवश्यकता असलेल्या मुद्द्यांबाबत विशेष करून.

सध्या तरी, स्लोव्हेनियाच्या निवडणूक प्रक्रियेच्या सचोटीवरच मुख्य लक्ष केंद्रित आहे. सरकारने परकीय हस्तक्षेपाबाबत केलेले आरोप, विरोधकांनी ते फेटाळून लावणे आणि त्या व्हिडिओंच्या संदर्भातील अनुत्तरित प्रश्न—या सर्वांमुळे एक अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.

मतदार आपले मत टाकण्यासाठी सज्ज होत असताना, हा वाद लोकशाहीसमोरील एका व्यापक पेचप्रसंगाला अधोरेखित करतो: राजकीयदृष्ट्या हानीकारक असलेल्या माहितीच्या आशयात अधिक मोठा धोका दडलेला आहे, की ती माहिती मिळवण्यासाठी आणि तिचा ‘शस्त्र’ म्हणून वापर करण्यासाठी अवलंबल्या गेलेल्या अपारदर्शक पद्धतींमध्ये?

रामानंद सेनगुप्ता