भारत मॉरिशसला आरोग्यसेवा, पायाभूत सुविधा आणि सागरी सुरक्षा प्रकल्पांसाठी 680 दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्सची आर्थिक मदत देखील देईल. IOR मध्ये चीनच्या वाढत्या हालचाली, ज्यामध्ये बेकायदेशीर, अप्रमाणित आणि अनियंत्रित (आययूयू) मासेमारी आणि पीपल्स लिबरेशन आर्मी नेव्ही (प्लॅन) जहाजांचा समावेश आहे, सुरक्षा क्षमता वाढवण्यासाठी पोर्ट लुईसची नवी दिल्लीवरील वाढती अवलंबित्व या उपक्रमांद्वारे अधोरेखित केले जाईल.
मे 2025 मध्ये जेव्हा यूकेने मॉरिशियन सार्वभौमत्वाला मान्यता देणारा करार केला आणि अमेरिका-यूके संयुक्त ऑपरेशन्ससाठी डिएगो गार्सियावर 99 वर्षांचा भाडेपट्टा कायम ठेवला तेव्हा चागोस प्रश्न संपुष्टात आला. या तोडग्याने 1960-70 च्या दशकात चागोसियन लोकांना जबरदस्तीने बेदखल करण्यापासून सुरू असलेला दशकांपासूनचा वाद संपुष्टात आला आणि इंडो-पॅसिफिकमध्ये पाश्चात्य लष्करी प्रक्षेपणासाठी महत्त्वपूर्ण असलेल्या तळाचे भविष्य सुरक्षित केले.
परराष्ट्र सचिव विक्रम मिस्री यांनी हा मुद्दा अधोरेखित केला: “मॉरिशसवर आता अनेक जबाबदाऱ्या आहेत… आणि त्या पूर्ण करण्यासाठी संसाधने प्रदान करण्यात भारत एक पसंतीचा भागीदार आहे.”
हा विकास भारताच्या या प्रदेशातील पूर्वीच्या धोरणात्मक फायद्यांवर आधारित आहे, ज्यामध्ये अगालेगा बेट प्रकल्पाचा समावेश आहे, जिथे नवी दिल्लीने चिनी प्रभावाचा प्रतिकार करण्यासाठी विस्तारित धावपट्टी आणि जेट्टी विकसित केली. चागोस आता भागीदारीच्या या वाढत्या हिंद महासागर क्षेत्रात आणखी एक दुवा जोडतो, भारताला प्रथम प्रतिसाद देणारा, क्षमता-निर्माता आणि IOR च्या शक्ती स्पर्धांमध्ये नेव्हिगेट करणाऱ्या लहान बेट राष्ट्रांसाठी सुरक्षा हमीदार म्हणून स्थान देतो.
हेही वाचा:India-Mauritius Strengthen Defence And Strategic Ties
पंतप्रधान मोदींनी या समझोत्याला “मॉरिशसच्या सार्वभौमत्वासाठी एक ऐतिहासिक टप्पा” म्हणून जाहीर केले तेव्हा मॉरिशसचे पंतप्रधान रामगुलाम पुढील आव्हानांबद्दल अधिक स्पष्ट होते. तीन वेळा मॉरिशसच्या नेतेपदी राहिल्यानंतर त्यांनी कबूल केले की पोर्ट लुईसमध्ये त्याच्या विस्तृत सागरी क्षेत्रात गस्त घालण्याची क्षमता मॉरिशसमध्ये नाही, त्यांनी चागोसवर मॉरिशसचा ध्वज फडकवण्याचे प्रतीकात्मक महत्त्व अधोरेखित केले – डिएगो गार्सियासह. त्यांनी खुलासा केला की ब्रिटनने उद्घाटन भेटीसाठी एक जहाज देण्याची ऑफर दिली असली तरी, “ते जहाज भारतातून आले तर ते प्रतीकात्मकदृष्ट्या चांगले होईल.” या टिप्पणीने मॉरिशस नवी दिल्लीला केवळ विकास भागीदार म्हणूनच नव्हे तर हिंद महासागरात चिनी हालचालींना संतुलित करण्यासाठी आणि स्वतःचे सार्वभौमत्व मजबूत करण्यासाठी सर्वोत्तम स्थितीत असलेल्या सुरक्षा हमीदार म्हणून कसे पाहते हे अधोरेखित केले.
रवी शंकर
