भारताने दलाई लामांना तिबेटमधून पळून जाण्यासाठी आणि भारतात आश्रय घेण्यासाठी प्रवृत्त केले होते का? 1959 चा तिबेटी उठाव हा तिबेटमध्ये चीनला बॅकफूटवर आणण्याच्या भारताच्या पडद्यामागील डावपेचांचा परिणाम होता का?
ही कथा कदाचित चिनी कम्युनिस्ट पक्षाच्या स्थानिक प्रेक्षकांना परिचित असेल. आता, CGTN च्या (चायना ग्लोबल टीव्ही नेटवर्क) सौजन्याने, चीनच्या तिबेट आक्रमणाच्या दुर्मिळ ब्लॅक अँड व्हाईट व्हिडिओत, दलाई लामांसोबत नेहरूंचे संभाषण, पंतप्रधान झोउ एन-लाई यांची भारत भेट इत्यादींमुळे स्थानिक कथा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचत आहे. आणि ते देखील इंग्रजी समालोचनासह
“दलाई लामाज फ्लाइट टू इंडिया” शीर्षक असलेला व्हिडिओ CGTN ने 8 फेब्रुवारी 2026 रोजी YouTube वर अपलोड केला होता. (खाली स्क्रीनशॉट)
चला आता व्हिडिओ अपलोड करण्याच्या वेळेकडे पाहूया. हा व्हिडिओ आताच का? नेहमीप्रमाणे चीनचे हेतू अस्पष्ट आहेत. तिबेटी नववर्ष लोसारच्या निमित्ताने हा चित्रपट प्रसिद्ध करण्यात आला होता, मात्र ज्यामुळे फारशी भर पडली नाही.
दलाई लामा यांच्या ‘Meditations voiced by the Dalai Lama’ या ऑडिओबुकला सर्वोत्तम ऑडिओबुक कथनासाठी ग्रॅमी मिळाल्यानंतर बीजिंगला आपले ढोल वाजवण्याची गरज भासली का? अमेरिकेच्या न्याय विभागाने तिबेटी आध्यात्मिक नेत्याचा एपस्टाईन फाइल्सशी संबंध जोडणारे दस्तऐवज जारी केल्यानंतर चीनच्या राज्य माध्यमांनी शहरात गर्दी केली आहे हे लक्षात घ्या. निर्वासित तिबेटी सरकारने दोघांची भेट झाल्याचे नाकारले असले तरी, चिनी लोकांनी त्यांची मोहीम सुरूच ठेवली.
आता आपण परत एकदा 1959 मध्ये दलाई लामा यांच्या भारतात जाण्याच्या विमान प्रवासाच्या व्हिडिओकडे आलो आहोत. हा व्हिडिओ मे 1951 च्या 17 कलमी करारावर प्रकाश टाकतो, जो तिबेटी आध्यात्मिक नेत्याने त्यांच्या देशाचे नियंत्रण चिनी लोकांना देण्यासाठी केला होता. चार महिन्यांनंतर PLA ने ल्हासामध्ये स्थलांतर केले.
व्हिडिओमध्ये असा दावा केला आहे की स्थानिक तिबेटी सरकारने पीपल्स लिबरेशन आर्मीला मदत करण्यास सहमती दर्शवली होती आणि दलाई लामांनी माओ त्से तुंग यांना सहकार्य व्यक्त करणारे संदेश टेलिग्रामवर हायलाइट केले आहे. व्हिडिओमध्ये असा प्रश्न उपस्थित केला आहे की दलाई लामा आपल्याच देशवासीयांना गुलाम बनवण्यासाठी चिनी लोकांना का मदत करतील.
त्यानंतर हा व्हिडिओ 1956 मध्ये येतो, जेव्हा दलाई लामा दिल्लीत जवाहरलाल नेहरूंना भेटतात. त्यात तिबेटी नेत्यावर प्रभाव पाडणाऱ्या “बाह्य फुटीरतावादी शक्तीं”कडे भयावहपणे संकेत करणारे आहेत. स्पष्टपणे नेहरू हे असेच एक नेते आहेत.
त्यानंतर चित्रपटात त्यांच्या 1962 मधील “माय लँड अँड माय पीपल” आत्मचरित्रातील काही अवतरणे दिली आहे, जिथे ते तिबेटी प्रतिकार गट चुशी गंगड्रुक प्रतिबिंबित करतात. त्यात “माझ्यातल्या एका भागाने गनिमी सैनिकांचे खूप कौतुक केले.” ही ओळ दाखवली आहे. त्यावर आधारित, सीजीटीएन असा निष्कर्ष काढतो की नेहरूंनी या तिबेटी नेत्याला त्यांच्या भूमीवरील चीनच्या कब्जाविरुद्ध लढणाऱ्या तिबेटींना पाठिंबा देण्यास मदत केली.
सीजीटीएनचा दावा आहे की दलाई लामा दिल्लीहून परतल्यानंतर तिबेटमधील अशांतता अधिक तीव्र झाली. हे भारताच्या तथाकथित “विश्वासघात” चा पुरावा आहे. 1959 मध्ये उठाव कोसळल्यानंतर भारताने दलाई लामांना आश्रय दिला. हे खरे असू शकते का? जेव्हा महत्त्वाचे राष्ट्रीय हितसंबंध जोडले जातात तेव्हा चीन कधीही खरे बोलत नाही हे सर्वश्रुत आहे.
परंतु ते अधोरेखित करते की तिबेटवरील नियंत्रण चीनच्या लोखंडी मुठीत असले तरी, तिबेटींना बीजिंगच्या जोखडातून मुक्तता हवी आहे. या चिनी व्हिडिओ कथेमागील हीच मोठी कहाणी आहे.
रेशम
