भारताने दक्षिण आफ्रिकेकडे आपला मोर्चा वळवून राजनैतिक संपर्क सुरू केला आहे. त्याचाच एक भाग म्हणजे राष्ट्रपतींचा अंगोला आणि बोत्सवान येथे होणारा पहिलाच दौरा.
“आफ्रिकेशी आमचे संबंध राजकीय, आर्थिक, विकासात्मक आणि लोकांशी संबंध या प्रत्येक क्षेत्रात वाढले आहेत,” असे परराष्ट्र मंत्रालयाचे सचिव (आर्थिक संबंध) सुधाकर दलीला यांनी माध्यमांना माहिती देताना सांगितले. “अध्यक्षांचा दौरा अशा वेळी होत आहे जेव्हा अंगोला आणि बोत्सवाना दोघेही शाश्वत विकास आणि जागतिक दक्षिण एकतेच्या आमच्या सामायिक दृष्टिकोनात प्रमुख भागीदार आहेत.”
अटलांटिक किनाऱ्यावरील अंगोलाचा चार दिवसांचा दौरा शनिवारी सुरू होत आहे. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू अंगोलाचे राष्ट्रपती जोआओ लोरेन्को यांच्याशी चर्चा करतील आणि देशाच्या 50 व्या स्वातंत्र्य दिनाच्या समारंभात सहभागी होतील. लोरेन्को मे महिन्यात भारतात आले होते, गेल्या 38 वर्षांत त्या देशाच्या राष्ट्रप्रमुखाची ही पहिली भेट होती.
अंगोला हा आफ्रिकेचा कच्चा तेल आणि नैसर्गिक लिक्विड वायूचा दुसरा सर्वात मोठा पुरवठादार आहे, जो 4.2 अब्ज डॉलर्सच्या द्विपक्षीय व्यापाराच्या जवळजवळ 80 टक्के वाटा आहे. ओपेकमधून अंगोलाच्या बाहेर पडण्यामुळे आणि उत्पादन वाढवण्याच्या प्रयत्नांमुळे, भारतीय सार्वजनिक आणि खाजगी कंपन्या ऑफशोअर ऑइल ब्लॉक्समध्ये इक्विटी स्टेक आणि रिफायनिंग आणि पेट्रोकेमिकल प्रकल्पांमध्ये संभाव्य सहकार्य शोधत आहेत.
“ऊर्जा आणि अन्न सुरक्षा हे या भागीदारीचे महत्त्वाचे पैलू आहेत,” असे स्ट्रॅटन्यूज ग्लोबलच्या प्रश्नाच्या उत्तरात डॅलेला म्हणाले. “अँगोला शेतीसाठी योग्य अशा जमिनीने समृद्ध आहे आणि ते कृषी उत्पादकता वाढविण्यासाठी भारतीय तंत्रज्ञान आणि कौशल्याचा वापर करण्यास उत्सुक आहेत.”
या वर्षाच्या सुरुवातीला अंगोला आंतरराष्ट्रीय सौर आघाडीत सामील झाला, त्याचा 123 वा सदस्य बनला आणि भारत आपत्ती प्रतिरोधक पायाभूत सुविधांसाठी कोॲलिशन आणि ग्लोबल बायोफ्युएल्स अलायन्स सारख्या इतर जागतिक उपक्रमांमध्ये त्याच्या सहभागाला प्रोत्साहन देत आहे.
संरक्षण, अवकाश सहकार्य
अंगोलाच्या सशस्त्र दलांच्या आधुनिकीकरणासाठी मे महिन्यात भारताने दिलेल्या 200 दशलक्ष डॉलर्स कर्जाच्या प्रगतीचा आढावा दोन्ही नेते घेतील अशी अपेक्षा आहे. यामध्ये संरक्षण खरेदी, प्लॅटफॉर्मची दुरुस्ती आणि कर्मचाऱ्यांचे प्रशिक्षण समाविष्ट आहे.
भारताच्या तांत्रिक आणि आर्थिक सहकार्य कार्यक्रमांतर्गत विस्तारित संरक्षण प्रशिक्षण स्लॉट देण्याची देखील भारताची योजना आहे, जो आधीच अनेक आफ्रिकन सैन्यातील अधिकाऱ्यांना प्रशिक्षण देत आहे.
संरक्षणाव्यतिरिक्त, अंतराळ सहकार्य एक नवीन सीमा म्हणून उदयास येत आहे. अंगोला भारताच्या कमी किमतीच्या उपग्रह आणि शेती, आपत्ती व्यवस्थापन आणि दळणवळणासाठी भू-स्थानिक तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यास इच्छुक आहे. दोन्ही बाजूंनी भारतीय अंतराळ संशोधन संघटनेमार्फत लहान उपग्रह बांधणी आणि क्षमता-निर्मिती कार्यक्रमांमध्ये सहकार्य करण्यावर चर्चा करण्याची अपेक्षा आहे.
दुर्मिळ खनिजे, डिजिटल इन्फ्रा
अंगोलामध्ये दुर्मिळ खनिजे आणि भारताच्या हरित संक्रमणासाठी आवश्यक असलेल्या महत्त्वाच्या खनिजांचे महत्त्वपूर्ण साठे आहेत, ज्यात कोबाल्ट, लिथियम आणि निकेल यांचा समावेश आहे. भारताच्या राष्ट्रीय क्रिटिकल मिनरल्स मिशनचा एक भाग म्हणून, नवी दिल्लीने आफ्रिकेत शोध, प्रक्रिया आणि मूल्यवर्धनासाठी संयुक्त उपक्रमांचा शोध घेण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे.
लुआंडाने आधार, यूपीआय आणि डिजीलॉकर सारख्या प्लॅटफॉर्मसह भारताच्या डिजिटल सार्वजनिक पायाभूत सुविधा मॉडेलमध्ये जोरदार रस दाखवला आहे. भारताने या राष्ट्रांना पारदर्शक, समावेशक आणि परस्परसंचालक डिजिटल परिसंस्था तयार करण्यास मदत करण्यासाठी तांत्रिक सहकार्य देण्याची अपेक्षा आहे.
बोत्सवाना
11 ते 13 नोव्हेंबर दरम्यान, राष्ट्रपती मुर्मू बोत्सवानला भेट देतील. तिथे त्या अध्यक्ष डुमा गिडॉन बोको आणि राष्ट्रीय सभेला संबोधित करतील. पुढील वर्षी साजरे होणाऱ्या भारत आणि बोत्सवाना यांच्यातील राजनैतिक संबंधांच्या 60 व्या वर्धापन दिनाच्या तयारीसोबतच हा दौरा होईल.
बोत्सवानाच्या व्हिजन 2036 योजनेचे उद्दिष्ट त्याच्या अर्थव्यवस्थेत विविधता आणणे आणि उच्च-उत्पन्न असलेल्या समाजात संक्रमण करणे आहे, हा अजेंडा शेती, आरोग्य, औषधनिर्माण आणि अक्षय ऊर्जेतील भारताच्या विकास अनुभवाशी सुसंगत आहे.
दोन्ही देश प्रोजेक्ट चीता वर देखील सहकार्य करत आहेत, ज्यामध्ये व्यापक जैवविविधता संवर्धन प्रयत्नांचा भाग म्हणून आफ्रिकन चित्त्यांचे भारतात स्थलांतर समाविष्ट आहे.
“बोत्सावानासोबत, आमच्या संरक्षण सहकार्याला ऐतिहासिक वारसा आहे,” डॅलेला यांनी नमूद केले. “भारतीय प्रशिक्षण पथके तीन दशकांपासून बोत्सवाना संरक्षण दलांमध्ये समाविष्ट होती आणि आम्ही आयटीईसी कार्यक्रमांतर्गत अधिकाऱ्यांना प्रशिक्षण देत आहोत.”
बोत्सवानाने सायबर सुरक्षा, रेल्वे कनेक्टिव्हिटी आणि अंतराळ-आधारित अनुप्रयोगांमध्ये भारतासोबत भागीदारी करण्यास रस दाखवला आहे, शिक्षण आणि क्षमता-निर्मितीमध्ये पूर्वीच्या सहकार्यावर आधारित आहे.
या भेटी आफ्रिकेत भारताच्या नव्या राजनैतिक गतीला अधोरेखित करतात. गेल्या दशकात, नवी दिल्लीने 17 नवीन दूतावास उघडले आहेत, 12 अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त सवलतीच्या दरात कर्ज दिले आहे आणि आफ्रिकन भागीदारांना 700 दशलक्ष डॉलर्सची अनुदान मदत देऊ केली आहे. वाढत्या खाजगी क्षेत्रातील गुंतवणुकीमुळे भारत आणि खंडातील व्यापार जवळजवळ 100 अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचला आहे.
हुमा सिद्दीकी
