भारत आणि ब्राझील त्यांच्या धोरणात्मक संरक्षण सहकार्याला गती देत आहेत, दोन्ही देश सक्रियपणे सह-विकास, संयुक्त उत्पादन आणि अनेक लष्करी प्लॅटफॉर्मसाठी औद्योगिक भागीदारीचा शोध घेत आहेत. 2025 मध्ये झालेल्या सहाव्या धोरणात्मक संवाद आणि 8व्या संयुक्त संरक्षण समितीच्या बैठकीसह अलिकडच्या उच्च-स्तरीय सहभागाने हवाई संरक्षण, तोफखाना, नौदल प्रणाली आणि अवकाश क्षेत्रात व्यापक सहकार्यासाठी पाया रचला आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि अध्यक्ष लुईझ इनासियो लुला दा सिल्वा यांनी “द्विपक्षीय धोरणात्मक संवादांमधील लक्षणीय वाढ” अधोरेखित केली आणि संरक्षण सहकार्याला चालना देण्यासाठी त्यांच्या वचनबद्धतेचा पुनरुच्चार केला. दोन्ही नेत्यांनी भारत आणि ब्राझीलमधील उद्योगांना सहकार्य जलदगतीने वाढवण्यास प्रोत्साहित केले, ज्यामुळे स्थानिक संरक्षण परिसंस्था मजबूत करण्यासाठी परस्पर फायदेशीर भागीदारी निर्माण होईल.
हवाई संरक्षणासाठी आकाश क्षेपणास्त्राचा ब्राझीलकडून विचार
ब्राझील त्यांच्या मध्यम/उच्च उंचीच्या हवाई संरक्षण तोफखाना कार्यक्रमाचा भाग म्हणून भारताच्या आकाश या जमिनीवरून हवेत मारा करणाऱ्या क्षेपणास्त्र प्रणालीचे सक्रियपणे मूल्यांकन करत आहे. संरक्षण संशोधन आणि विकास संघटनेद्वारे (DRDO) विकसित आणि भारत डायनॅमिक्स लिमिटेड तसेच भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेडद्वारे उत्पादित, आकाश ही मध्यम श्रेणीची हवाई संरक्षण क्षमता ब्राझीलच्या सध्याच्या प्रणालींपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त आहे. ब्राझीलची क्षमता केवळ 3 हजार मीटरपर्यंतच्या धोक्यांनाच रोखू शकते.
“या प्रणालीचे मूल्यांकन सुरू आहे,” असे एका वरिष्ठ राजनयिक सूत्राने भारतशक्तीला सांगितले, ब्राझीलच्या Request for Information ने भारताच्या सहभागाची पुष्टी केली आहे. ब्राझीलच्या उच्चपदस्थ लष्करी अधिकारी सरकार-ते-सरकार अधिग्रहणाची वकिली करत आहेत, जे ब्राझीलच्या हवाई संरक्षणाचे आधुनिकीकरण करण्याच्या धोरणात्मक प्राधान्याला अधोरेखित करते.
गरुड 105 V2: जलद तैनातीसाठी हलक्या वजनाचा तोफखाना
भारत फोर्जचा भाग असलेल्या कल्याणी स्ट्रॅटेजिक सिस्टीम्सने विकसित केलेल्या गरुड 105 V2 या अल्ट्रा-लाइटवेट, मोबाईल तोफखाना प्रणालीमध्ये ब्राझीलने रस दाखवला आहे. उच्च गतिशीलता आणि जलद तैनातीसाठी डिझाइन केलेले, गरुडाचे मॉड्यूलर डिझाइन आणि डिजिटल अग्नी नियंत्रण यामुळे ते अमेझॉन प्रदेशात ब्राझीलच्या ऑपरेशनल गरजांशी जुळणारी क्षमता, मोहीम ऑपरेशन्स आणि जंगल युद्धासाठी योग्य बनते.
नौदल सहकार्य आणि ऑफशोअर पेट्रोल व्हेसल्स
नौदल सहकार्य हा भागीदारीचा एक महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे. फ्रेंच-डिझाइन केलेल्या स्कॉर्पिन-क्लास पाणबुड्या चालवणाऱ्या राष्ट्रांच्या “स्कॉर्पिन क्लब” चा सदस्य असलेल्या ब्राझीलने मुंबईस्थित माझगाव डॉक लिमिटेडसोबत संयुक्त देखभाल आणि ऑपरेशनल तज्ज्ञतेसाठी भारताशी त्रिपक्षीय करार केला आहे.
पूर्व भागाचे सचिव पी. कुमारन म्हणाले की दोन्ही बाजूंनी एमडीएल आणि दोन्ही नौदलामध्ये “स्कॉर्पिन-क्लास पाणबुड्या आणि इतर लष्करी जहाजांच्या देखभालीसाठी” त्रिपक्षीय सामंजस्य करार आहे.
ब्राझील किनारी देखरेख आणि युद्धभूमीवरील संप्रेषणातील तज्ज्ञतेसह भारतातील ऑफशोअर पेट्रोल व्हेसल्सचे (OPVs) देखील मूल्यांकन करत आहे. उच्चस्तरीय राजनैतिक अधिकाऱ्यांनी पुष्टी केली की “जहाजबांधणी हे असे क्षेत्र आहे जिथे ब्राझीलने संयुक्तपणे युद्धनौका बांधण्यात आणि सर्वोत्तम पद्धती शिकण्यात एकत्र काम करण्यास रस दर्शविला आहे.”
औद्योगिक भागीदारी: एम्ब्रेअर, सीबीसी, टॉरस आणि पलीकडे
संरक्षण-औद्योगिक सहकार्य एरोस्पेस आणि लहान शस्त्रास्त्र निर्मितीपर्यंत विस्तारलेले आहे. ब्राझिलियन कंपन्या टॉरस आर्मास एसए आणि कंपनीया ब्राझीलेरा डी कार्तुचोस (सीबीसी) यांनी आधीच भारतात संयुक्त उपक्रम स्थापन केले आहेत. बेंगळुरूस्थित एसएसएस डिफेन्सने सीबीसी ग्लोबल अ‍ॅम्युनिशनसोबत भागीदारी केली आहे, तर जिंदाल डिफेन्सने भारतात उत्पादनासाठी टॉरस आर्माससोबत संयुक्त उपक्रमावर स्वाक्षरी केली आहे.
“कदाचित पुढे, ब्राझीलमध्ये किंवा भारतात आणखी काही संयुक्त उपक्रम सुरू होण्याची अपेक्षा आहे, कारण दोन्ही देश प्लॅटफॉर्म किंवा इतर लष्करी स्टोअर्स स्थानिक पातळीवर बनवले जावेत याची खात्री करण्यास उत्सुक आहेत,” असे चर्चेशी परिचित सूत्रांनी सांगितले.
एम्ब्रेअरची उपस्थिती वाढली
राष्ट्रपती लुला यांच्या भेटीदरम्यान, ब्राझिलियन एरोस्पेस दिग्गज एम्ब्रेअर विशेषतः सक्रिय आहे, त्यांनी भारतीय भागीदारांसोबत अनेक प्रमुख सामंजस्य करारांवर स्वाक्षरी केली. शनिवारी, एम्ब्रेअर आणि अदानी डिफेन्स अँड एरोस्पेसने भारताच्या प्रादेशिक वाहतूक विमान कार्यक्रमाचा भाग म्हणून E175 प्रादेशिक जेटसाठी अंतिम असेंब्ली लाइन स्थापित करण्यासाठी एक सुधारित करार केला. समांतरपणे, एम्ब्रेअर आणि हिंडाल्को इंडस्ट्रीज स्थानिक पुरवठा साखळीला समर्थन देण्यासाठी एरोस्पेस-ग्रेड ॲल्युमिनियम उत्पादनात औद्योगिक संधी शोधत आहेत.
“प्रादेशिक विमान वाहतूक ही आर्थिक विस्ताराचा कणा आहे. ही भागीदारी भारत आणि ब्राझीलमधील धोरणात्मक संबंधांना देखील बळकट करेल, पूरक क्षमता एकत्र आणेल,” असे अदानी डिफेन्स अँड एरोस्पेसचे संचालक जीत अदानी म्हणाले. एम्ब्रेअर येथील ग्लोबल प्रोक्योरमेंटचे कार्यकारी उपाध्यक्ष रॉबर्टो चावेस यांनी भर दिला की संयुक्त उपक्रम “भारतातील एरोस्पेस इकोसिस्टमला पुढे नेण्यात एम्ब्रेअरच्या सहभागाला बळकटी देतील, संपूर्ण पुरवठा साखळीत दीर्घकालीन मूल्य निर्माण करतील.”
C-390 मिलेनियम
“भारतात अत्याधुनिक C-390 मिलेनियम MRO क्षमता उच्च विमान उपलब्धता, वाढीव ऑपरेशनल स्वायत्तता आणि व्यापक स्थानिक देखभाल उपाय सुनिश्चित करेल,” असे महिंद्रा ग्रुपच्या ग्रुप एक्झिक्युटिव्ह बोर्डाचे सदस्य विनोद सहाय म्हणाले.
हुमा सिद्दीकी
