भारतीय नौदलाने विशाखापट्टणम येथे झालेल्या आंतरराष्ट्रीय फ्लीट रिव्ह्यू (IFR) 2026 चा वापर करून एक स्पष्ट धोरणात्मक संदेश दिला – भारत सुरक्षा पुरवठादार आणि प्रतिबंधासाठी एक विश्वासार्ह शक्ती म्हणून मोठी सागरी भूमिका बजावण्यास तयार आहे.
पूर्व नौदल कमांडने आयोजित केलेल्या या पुनरावलोकनात बंगालच्या उपसागरातील 70 हून अधिक नौदल प्लॅटफॉर्म एकत्र आले. 18 मित्र राष्ट्रांच्या 19 युद्धनौकांनी या समारंभात भाग घेतला, ज्यामुळे भारताच्या सागरी संपर्काची व्याप्ती अधोरेखित झाली.
सशस्त्र दलांच्या सर्वोच्च कमांडर राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी ताफ्याचा आढावा घेतला. त्यांच्या भाषणात, त्यांनी राष्ट्रीय सागरी हितांचे रक्षण करण्यात आणि व्यापक सागरी क्षेत्रात स्थिरता आणण्यात भारतीय नौदलाची भूमिका अधोरेखित केली. त्यांनी नौदल तैनाती या समुद्रात उदयोन्मुख धोक्यांविरुद्ध प्रतिबंध आणि संरक्षणाचे विश्वसनीय साधन असल्याचे वर्णन केले आणि देश हे “समुद्राने विभाजित होण्याऐवजी एकमेकांशी जोडलेली” आहेत यावर भर दिला.
समारंभाच्या पलीकडे, IFR 2026 ने कॅलिब्रेटेड स्ट्रॅटेजिक सिग्नलिंग म्हणून काम केले.
रशिया, जपान, इराण, दक्षिण आफ्रिका आणि पहिल्यांदाच फिलीपिन्स, जर्मनी आणि युएई या देशांच्या युद्धनौकांनी बंगालच्या उपसागरात प्रवास केला. त्यांच्या सहभागाने भारताच्या विविध प्रदेशांमधील सागरी भागीदारीच्या विस्तारित पावलांचे प्रतिबिंब पडले.
कार्यक्रमात उपस्थित असलेल्या एका अमेरिकन प्रतिनिधीच्या मते, अमेरिकेने इंडो-पॅसिफिकमध्ये ऑपरेशनल तैनातीचा उल्लेख करून युद्धनौका पाठवली नाही. तरीही, सहभागाचे प्रमाण आणि विविधता जागतिक नौदल राजनैतिक कूटनीतिमध्ये भारताची वाढती प्रासंगिकता बळकट करते.
फ्लीट रिव्ह्यू एका व्यापक सागरी कॅलेंडरचा भाग आहे ज्यामध्ये सराव मिलान आणि IONS कॉन्क्लेव्ह ऑफ चीफ्सचा समावेश आहे. एकत्रितपणे, हे सहभागी भारताच्या सागरी राज्यक्राफ्ट, प्रतीकात्मकता, ऑपरेशनल क्षमता आणि धोरण संरेखनाचे तीन आयाम दर्शवतात.
जर फ्लीट रिव्ह्यूमध्ये उपस्थिती आणि भागीदारी दिसून आली असे म्हटले तर मिलान समुद्रात परस्पर कार्यक्षमता प्रदर्शित करेल, तर IONS प्लॅटफॉर्म हिंद महासागर क्षेत्रातील नौदल नेतृत्वामध्ये धोरणात्मक संवाद प्रदान करेल.
IFR 2026 चे एक प्रमुख आकर्षण म्हणजे स्वदेशी बनावटीच्या प्लॅटफॉर्मची मजबूत उपस्थिती.
भारतीय शिपयार्डमध्ये मोठ्या प्रमाणात बांधलेले विध्वंसक, स्टेल्थ फ्रिगेट्स, पाणबुडीविरोधी कॉर्वेट्स, गस्ती जहाजे, पाणबुड्या आणि नौदल विमाने, हे प्रदर्शनाचा कणा होते. देशांतर्गत प्लॅटफॉर्मवर भर देणे हे स्वदेशी उद्योगाकडे नौदल खरेदीमधील स्थिर बदल दर्शवते.
हे संक्रमण केवळ अर्थसंकल्पीय पसंतीपुरते मर्यादित नाही तर त्यापेक्षाही अधिक आहे. ते धोरणात्मक सागरी स्वायत्ततेसाठी दीर्घकालीन प्रयत्न दर्शवते – बाह्य पुरवठादारांवरील अवलंबित्व कमी करते आणि भारताचा संरक्षण औद्योगिक पाया मजबूत करते.
गेल्या दशकात, भारतीय नौदलाची भूमिका प्रादेशिक दलापासून “जागतिक सुरक्षा भागीदार” आणि हिंद महासागर प्रदेशात प्रथम प्रतिसाद देणारी बनली आहे, जी जागतिक दक्षिणेत नेतृत्वाची भूमिका शोधत आहे.
IFR 2026 ने दृश्यमान स्वरूपात ते परिवर्तन दाखवले.
विशाखापट्टणम येथील संदेश स्पष्ट होता: भारताचा आपल्या सागरी हितांचे रक्षण करण्याचा, संरक्षण भागीदारी अधिक दृढ करण्याचा आणि व्यापक सागरी क्षेत्रात स्थिरता आणणारे दल म्हणून राहण्याचा मानस आहे.
रवी शंकर, विशाखापट्टणम
