इंडो-पॅसिफिकमधील तणाव पुन्हा एकदा वाढत असून, चीन-तैवान युद्ध उंबरठ्यावर आहे की काय, अशी भीती निर्माण झाली आहे. अमेरिका तैवानभोवतीचे संरक्षण बळकट करण्यासाठी आपल्या प्रादेशिक सहयोगी— जपान आणि ऑस्ट्रेलिया यांच्यावर धोरणात्मक दबाव टाकत असल्याचे दिसून येत आहे, संभाव्य चीनी आक्रमणाच्या पार्श्वभूमीवर.
अहवालानुसार, अमेरिकेच्या अधिकाऱ्यांनी जपान आणि ऑस्ट्रेलियाला तैवानच्या संरक्षणासाठी लष्करी तयारीसाठी प्रवृत्त केले आहे. ट्रम्प प्रशासनाने आपल्या सहयोगींना स्पष्ट करण्यास सांगितले होते की, जर चीनने तैवानवर आक्रमण केले तर ते त्यांचे सैनिक पाठवतील किंवा अन्य मदत करतील की नाही.
या परिस्थितीची तुलना रशिया-युक्रेन युद्धाच्या सुरुवातीच्या काळाशी केली जात आहे, जिथे नाटोच्या पूर्वेकडील विस्तार आणि सैन्य हालचालींना संघर्षाची ठिणगी मानले गेले होती. विश्लेषक सुचवतात की, पूर्व आशियातही अशाच प्रकारचा संघर्ष उभा राहत आहे, आणि तैवान जलसिंधू त्याचा केंद्रबिंदू ठरतो आहे.
ऑस्ट्रेलियाचा अमेरिकेच्या दबावाला विरोध
तथापि, अमेरिका ज्याप्रकारे दबाव टाकत आहे आणि त्याला विशेषतः ऑस्ट्रेलियाकडून जेवढा विरोध होतो आहे, त्याचा अमेरिकेला कदाचित अंदाज नव्हता. वॉशिंग्टनच्या दबावाला उत्तर देताना, ऑस्ट्रेलियन अधिकाऱ्यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, “खरोखर युद्ध सुरू झालेच, तरच ते सैन्य पाठवण्याचा विचार करतील.”
ऑस्ट्रेलियाच्या संरक्षण उद्योगमंत्र्यांनी राष्ट्रीय सार्वभौमत्वाला प्राधान्य देत सांगितले की: “आम्ही काल्पनिक परिस्थितींबाबत चर्चा करणार नाही. आम्ही प्रत्यक्ष परिस्थितीवर आधारित निर्णय घेऊ, गृहितकांवर नाही.”
याचा अर्थ असा की, कॅनबेरा कोणत्याही संभाव्य तैवान संघर्षात पूर्वनियोजित सहभागास नकार देत आहे, आणि यामुळे अमेरिका-ऑस्ट्रेलिया संरक्षण भागीदारीत दरी निर्माण होत असल्याचे संकेत मिळतात.
जपानची अस्पष्ट भूमिका
जपान, जो अमेरिका क्षेत्रातील आणखी एक महत्त्वाचा सहयोगी आहे, त्याने अद्याप यावर स्पष्ट भूमिका घेतलेली नाही. जरी टोकिओने गेल्या काही वर्षांत अमेरिका व तैवानसोबत लष्करी सहकार्य वाढवले असले, तरी त्यांनी थेट सहभागाबाबत कोणताही सार्वजनिक घोषणा केलेली नाही.
पेंटॅगॉनची चिंता आणि धोरणात्मक गणित
सूत्रांच्या माहितीनुसार, अमेरिका संरक्षण धोरणाचे उपसचिव एल्ब्रिज कोल्बी यांनी, अलीकडेच जपान व ऑस्ट्रेलियाच्या संरक्षण अधिकाऱ्यांसोबत या मुद्द्यावर उच्चस्तरीय चर्चा केली. जर तैवानमधील स्थिती युद्धात रूपांतरित झाली, तर अमेरिकेचा लष्करी दृष्टिकोन काय असेल, याविषयी विचारणा करण्यात आली.
त्यावर ऑस्ट्रेलियाचे उत्तर ठाम होते की: “वेळ आल्यावरच निर्णय घेऊ.” त्यांचे हे सावध धोरण दर्शवते की, कॅनबेरा अमेरिका-चीन संघर्षात वेळेआधी ओढले जाण्यामुळे नाखूष आहे.
टीकाकारांचे म्हणणे आहे की, “अमेरिका संघर्षाच्या पहिल्या फळीतील जबाबदारी आपल्या सहयोगींवर टाकण्याचा प्रयत्न करत आहे.” याआधी ट्रम्प प्रशासनातील माजी अधिकाऱ्यांनी विचारले होते की, “जर अमेरिका इतरांकडून तैवानच्या संरक्षणाची अपेक्षा करत असेल, तर तो स्वतःच अधिक स्पष्ट आश्वासन का देत नाही.”
अमेरिकेचे तैवानसोबत औपचारिक राजनैतिक संबंध नसले, तरी ‘तैवान संबंध कायद्यांतर्गत’, तो तैवानचा सर्वात मोठा शस्त्र पुरवठादार आहे आणि या कायद्यानुसार त्याने तैवानला स्वसंरक्षणासाठी मदत करणे अपेक्षित आहे.
मात्र, अनेकांचे मत आहे की- ही एक प्रकारची ‘धोरणात्मक अस्पष्टता’ आहे. तैवानला पाठिंबा देणे पण त्याच्या संरक्षणासाठी पूर्णपणे बांधील राहणे नाही…ज्यामुळे प्रादेशिक सहयोगींवरची जबाबदारी अधिक वाढते आणि ज्यामुळे दुहेरी निकष असल्याच्या आरोपांनाही चालना मिळते.
वाढता संघर्ष की धोरणात्मक दबाव?
चीन आणि तैवानमध्ये तात्काळ होणे अपरिहार्य नसेल, तरीही सध्याचे राजनैतिक दबाव, लष्करी सज्जता आणि रणनीतीतील अस्पष्टता यामुळे परिस्थिती युक्रेन संकटाच्या सुरुवातीसारखी धोकादायक वाटते आहे.
— टीम भारतशक्ती
