डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या शुल्कवाढीवरुन निर्माण झालेल्या गोंधळाच्या पार्श्वभूमीवर, ‘द जिस्ट’ या कार्यक्रमात पाहुणे म्हणून आलेले, सेंटर फॉर स्ट्रॅटेजिक अँड इंटरनॅशनल स्टडीज (CSIS) मधील- रिचर्ड रॉसो, यांनी एक अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा मांडला.
ते म्हणाले की, “आपल्याला हे लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे की, दोन्ही देशांची अर्थव्यवस्था उत्पादन क्षेत्रापेक्षा सेवा क्षेत्रावर जास्त अवलंबून आहे. अमेरिकेच्या सकल राष्ट्रीय उत्पादनात (GDP) सेवा क्षेत्राचा वाटा सुमारे 80% आहे, तर भारतात तो सुमारे 50% आहे. त्यामुळे, आतापर्यंतच्या व्यापार चर्चांमध्ये, आपण उत्पादन क्षेत्रातील वस्तूंबद्दल बोलतो, तेव्हा तो आपल्या अर्थव्यवस्थेचा तुलनेने छोटा भाग असतो.”
तरीही, भारत आणि अमेरिका यांच्यात सध्या तणावपूर्ण परिस्थिती आहे आणि रॉसो यांच्या मते, “या तणावाचे रूपांतर मोठ्या संघर्षात झालेले नाही कारण भारताने आतापर्यंत थेट संघर्ष टाळण्याचा मार्ग निवडला आहे.”
“भारत अजूनही या परिस्थितीतून काहीतरी चांगले साधण्याचा प्रयत्न करत आहे आणि संबंध सुधारण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. एखादा करार होण्यासाठी अजूनही संधी आहे का, हे भारत पाहत आहे. जर असा करार झाला, तर दोन्ही देशांचे संबंध खूप सुधारतील,” असे रॉसो म्हणाले.
संपूर्ण मुलाखत:
रॉसो यांनी सांगितले की, “भारत फक्त अमेरिकेशीच चर्चा करत नाहीये, तर इतर देशांसोबतही नवीन व्यावसायिक संबंध दृढ करत आहे. याबाबत थेट अमेरिकेसोबत एखादा करार झाला तर उत्तमच, पण पर्यायी मार्ग म्हणून भारत इतर भागीदारांचाही विचार करत आहे,” असे ते म्हणाले.
त्यांच्या मते, भारताला या परिस्थितीमुळे फारसे आश्चर्य वाटायला नको होते, कारण ट्रम्प यांच्या पहिल्या कार्यकाळातच तणावाचे संकेत दिसत होते. ट्रम्प यांनी भारताला ‘टॅरिफ किंग’ (Tariff King) म्हटले होते आणि हार्ले डेव्हिडसन मोटरसायकलच्या आयातीवर लावलेल्या शुल्काबद्दल तक्रारही केली होती.
भारताने याकडे दुर्लक्ष केले आणि धोक्याच्या सूचनांकडे लक्ष दिले नाही. मात्र आता, ट्रम्प अशा गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करत आहेत, ज्या राजकीयदृष्ट्या अधिक संवेदनशील आहेत, जसे की कृषी बाजारपेठांमध्ये प्रवेश.
रॉसो यांनी स्पष्ट केले की, “जेव्हा आपण बाजारपेठा खुल्या करण्याबद्दल बोलतो, तेव्हा आपण अशा निम्म्या लोकसंख्येबद्दल बोलत असतो, ज्यांचे जीवनमान बटाट्यांच्या चांगल्या उत्पादनावर अवलंबून आहे. त्यामुळे, ट्रम्प यांनी कितीही दबाव आणला तरी, भारतासाठी काही गोष्टी ‘रेड लाइन’ (red line) आहेत, ज्या ओलांडता येणार नाहीत, याची मला पूर्ण कल्पना आहे.”
“ट्रम्प भारतावर अशा गोष्टींना धरून दबाव टाकत आहेत, ज्या थेट राजकीय मतपेढीवर परिणाम करतात. यामुळे धोक्याची आणि चिंतेची पातळी अधिक वाढली आहे,” असेही ते म्हणाले.
– सूर्या गंगाधरन
