सध्याचे जागतिक सुरक्षाविषयक वातावरणाचे दुसऱ्या महायुद्धाच्या आधीच्या काळाशी लक्षणीय साम्य आहे, ज्यामध्ये अनिश्चितता, अस्थिरता आणि सत्तेच्या समीकरणांमध्ये झपाट्याने बदल होत आहेत असे भारताचे CDS (चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ) जनरल अनिल चौहान यांनी शुक्रवारी सांगितले.
नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांच्या जयंतीनिमित्त जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठात आयोजित व्याख्यानाल संबोधित करताना जनरल चौहान म्हणाले की, युद्ध आणि शांतता यातील पारंपरिक फरक अधिकाधिक पुसट होत आहेत, तर भू-राजकीय आणि भू-आर्थिक विचार आता आधुनिक संघर्षांच्या स्वरूपासाठी केंद्रस्थानी आले आहेत.
“तंत्रज्ञानच युद्धांचा कालावधी आणि परिणाम दोन्ही निश्चित करेल,” असे CDS म्हणाले. त्यांनी असा इशारा दिला की, तांत्रिक बदलांचा वेग सरकारे आणि लष्करी संस्थांच्या जुळवून घेण्याच्या क्षमतेपेक्षा जास्त आहे. या विसंगतीमुळे, अशा युगात जिथे सत्ता अधिकाधिक निर्णायक ठरत आहे, तिथे बळाचा वापर करण्याची प्रवृत्ती वाढली आहे, असे त्यांनी नमूद केले.
विकसित होत असलेल्या जागतिक सुरक्षा परिस्थितीवर, युद्धाच्या उदयोन्मुख क्षेत्रांवर, विघटनकारी तंत्रज्ञानावर आणि या आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी आवश्यक असलेल्या समकालीन धोरणांवर या व्याख्यानात लक्ष केंद्रित करण्यात आले.
आत्मनिर्भरतेच्या गरजेवर जोर देत जनरल चौहान म्हणाले की, सशस्त्र दलांसाठीचे नवोपक्रम हे स्वदेशी संरक्षण उत्पादन आणि संशोधन व विकासामध्ये रुजलेले असले पाहिजेत. त्यांनी अधोरेखित केले की भारतासमोरील सुरक्षा आव्हाने अनन्यसाधारण आहेत आणि केवळ आयात केलेल्या सिद्धांतांद्वारे त्यांचे निराकरण केले जाऊ शकत नाही.
“पाश्चात्य संकल्पना आणि पाश्चात्य शस्त्रप्रणाली केवळ युद्धाबाबतचे अंदाज वर्तवू शकतात,” असे सांगत ते पुढे म्हणाले की, भविष्यातील धोक्यांना प्रभावीपणे तोंड देण्यासाठी भारताने आपल्या स्वतःच्या सामरिक संस्कृतीतून प्रेरणा घेतली पाहिजे.
राष्ट्रीय सुरक्षेच्या व्यापक संकल्पनेबद्दल बोलताना, CDS म्हणाले की, यामध्ये राष्ट्र किंवा राज्याच्या तीन मुख्य घटकांचे संरक्षण करणे समाविष्ट आहे: त्याची भूमी, त्याचे लोक आणि त्याची विचारधारा.
अलीकडील लष्करी अनुभवाचा संदर्भ देत जनरल चौहान म्हणाले की, ‘ऑपरेशन सिंदूर’नंतर, तिन्ही सेनादले युद्धपद्धतीमध्ये कसा बदल होण्याची शक्यता आहे आणि भविष्यातील संघर्षांसाठी भारताच्या सैन्याने कशी तयारी केली पाहिजे, हे तपासण्यासाठी एका समान आराखड्यावर काम करत आहेत.
टीम भारतशक्ती
