अमेरिकेने बुधवारी अटलांटिक महासागरात व्हेनेझुएलाशी संबंधित दोन तेल टँकर जप्त केले, त्यापैकी एक रशियाच्या ध्वजाखाली प्रवास करत होता. अमेरिकेतील तेलाच्या प्रवाहाची पुनर्रचना करण्याच्या आणि व्हेनेझुएलाच्या समाजवादी नेतृत्वाला वॉशिंग्टनशी सहकार्य करण्यास भाग पाडण्याच्या राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या धोरणाच्या दृष्टीने ही एक मोठी वाढ मानली जात आहे.
या कारवाईच्या आधी, गेल्या आठवड्याच्या अखेरीस काराकासमध्ये झालेल्या लष्करी कारवाईत व्हेनेझुएलाचे राष्ट्राध्यक्ष निकोलस मादुरो यांना नाट्यमयरित्या अटक करण्यात आली होती. मादुरो आता अमेरिकेच्या ताब्यात असल्याने, ट्रम्प प्रशासनाने आपली सागरी नाकेबंदी अधिक तीव्र केली आहे. ओपेक तेल उत्पादक गटाचा सदस्य असलेल्या या दक्षिण अमेरिकन देशातून ये-जा करणाऱ्या आणि निर्बंधांखाली असलेल्या जहाजांना लक्ष्य केले जात आहे.
तटरक्षक दलाच्या कारवाया आणि रशियासोबत वाढता तणाव
अटलांटिक महासागरात अनेक आठवडे चाललेल्या पाठलागानंतर, अमेरिकेच्या तटरक्षक दल आणि लष्कराच्या विशेष दलांनी बुधवारी सकाळी ‘मॅरिनेरा’ या कच्च्या तेलाच्या टँकरवर चढून तो ताब्यात घेतला. अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, या जहाजाने रशियन ध्वज लावण्यापूर्वी तपासणीला विरोध केला होता. न्यायालयीन जप्ती वॉरंटनुसार ही कारवाई करण्यात आली, त्यावेळी रशियन नौदलाची जहाजे आणि एक पाणबुडी जवळच होती, ज्यामुळे संघर्षाचा धोका वाढला होता.
अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष जे.डी. व्हान्स यांनी ‘मॅरिनेरा’चे वर्णन निर्बंधांपासून वाचण्यासाठी तयार केलेला “एक बनावट रशियन तेल टँकर” असे केले. त्याच दिवशी सकाळी, तटरक्षक दलाने दक्षिण अमेरिकेच्या ईशान्य किनाऱ्याजवळ ‘एम सोफिया’ नावाचे पनामा-ध्वजांकित दुसरे जहाज अडवले. व्हेनेझुएलाच्या सरकारी तेल कंपनी पीडीव्हीएसएच्या नोंदींनुसार, ‘एम सोफिया’ जहाजात कच्च्या तेलाचा पूर्ण साठा भरलेला होता.
अमेरिकन अधिकाऱ्यांच्या मते, ही दोन्ही जहाजे व्हेनेझुएला आणि इराणमधून निर्बंधांखालील तेल वाहतूक करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या ‘शॅडो फ्लीट’चा भाग होती. व्हाईट हाऊसचे उप-चीफ ऑफ स्टाफ स्टीफन मिलर म्हणाले की, आता केवळ अमेरिकेच्या कायद्यानुसार आणि राष्ट्रीय सुरक्षेशी सुसंगत असलेल्या सागरी व्यापारालाच परवानगी दिली जाईल.
चीनने केला अमेरिकेच्या ‘दडपशाही’चा निषेध
ट्रम्प प्रशासन चीनसाठी असलेल्या कच्च्या तेलाचा पुरवठा वळवण्यासाठी आणि अमेरिकन कंपन्यांना सुमारे 2 अब्ज डॉलर्स किमतीच्या व्हेनेझुएलाच्या तेलापर्यंत पोहोच मिळवून देण्यासाठी व्हेनेझुएलाच्या अधिकाऱ्यांशी वाटाघाटी करत आहे. बीजिंगने या जप्तींचा निषेध करत ही “दडपशाहीची कृत्ये” असल्याचे म्हटले आहे. चीनच्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या प्रवक्त्या माओ निंग यांनी वॉशिंग्टनच्या “बेशर्म बळाचा वापर” आणि परदेशी ऊर्जा बाजारांबाबतच्या “अमेरिका फर्स्ट” दृष्टिकोनावर टीका केली.
ट्रम्प यांनी व्हेनेझुएलाच्या प्रचंड तेल साठ्यावर नियंत्रण मिळवण्याचा आपला इरादा वारंवार व्यक्त केला आहे. मादुरो यांच्या अटकेनंतर, त्यांनी घोषणा केली की अमेरिका-व्हेनेझुएला यांच्यातील आगामी करारांमधून मिळणाऱ्या तेल महसुलातून कृषी आणि वैद्यकीय पुरवठ्यासह अमेरिकन वस्तूंच्या खरेदीसाठी निधी दिला जाईल. दरम्यान, कार्यवाहक अध्यक्षा डेल्सी रॉड्रिग्ज यांनी सांगितले की, व्हेनेझुएला नवीन ऊर्जा भागीदारीसाठी तयार आहे, “जिथे सर्व पक्षांना फायदा होईल,” त्याच वेळी त्यांनी मादुरो यांच्या अटकेचा “अपहरण” म्हणून निषेध केला.
व्हेनेझुएलाचे तेल शुद्ध करून विकण्याची अमेरिकेची योजना
मंगळवारी, ट्रम्प यांनी घोषणा केली की अमेरिका 2019 पासून निर्बंधांखाली गोठवलेल्या व्हेनेझुएलाच्या 50 दशलक्ष बॅरल कच्च्या तेलावर प्रक्रिया करून त्याची विक्री करेल. व्हाईट हाऊसच्या प्रेस सेक्रेटरी कॅरोलिन लेविट यांनी दुजोरा दिला आहे की या नवीन व्यापाराला सक्षम करण्यासाठी काही निर्बंध ‘निवडकपणे शिथिल’ केले जात आहेत. पीडीव्हीएसएने सध्या सुरू असलेल्या वाटाघाटींची पुष्टी केली, आणि त्यांना “कायदेशीर व पारदर्शक अटींनुसार केले जाणारे व्यावसायिक व्यवहार” असे वर्णन केले.
अर्थात, अहवालांनुसार, अमेरिकन तेल कंपन्या अजूनही सावध आहेत. फायनान्शियल टाइम्सच्या मते, ट्रम्प यांच्या बेभरवशाच्या परराष्ट्र धोरणाचा हवाला देत, उद्योग कार्यकारी अधिकारी गुंतवणुकीपूर्वी वॉशिंग्टनकडून ठोस आश्वासनांची मागणी करण्याची योजना आखत आहेत.
या नवीन व्यवस्थेमुळे पुरवठा वाढण्याच्या अपेक्षेने बुधवारी जागतिक तेलाच्या किमती घसरल्या. दरम्यान, चीन, रशिया आणि व्हेनेझुएलाच्या डाव्या विचारसरणीच्या मित्र राष्ट्रांनी मादुरो यांच्या अटकेला कारणीभूत ठरलेल्या अमेरिकेच्या कारवाईचा निषेध केला, ज्यात कॅराकसच्या अधिकाऱ्यांच्या दाव्यानुसार 100 लोकांचा मृत्यू झाला.
वॉशिंग्टनच्या मित्र राष्ट्रांनीही एका सर्वोच्च पदावर असलेल्या परदेशी नेत्याला ताब्यात घेऊन निर्माण झालेल्या उदाहरणाबद्दल चिंता व्यक्त केली आहे, तर ट्रम्प यांनी अमेरिकेच्या हितांचे रक्षण करण्यासाठी संपूर्ण गोलार्धात “ऊर्जाविषयक आणखी कारवाई” करण्याचा इशारा दिला आहे.
टीम स्ट्रॅटन्यूज
(रॉयटर्सच्या इनपुट्ससह)
